( بسم‌الله الرحمن الرحیم )
بحث ما درباره معاد یا زندگی آخرین بود. گفتیم که ایمان به روز بازپسین، یکی از ارکان عقیده اسلامی است. درباره بحث جزا (پاداش و کیفر) در موضوع‏های متعددی صحبت کردیم و آن را به پاداش نزدیک و پاداش کامل و عذاب کامل و عذاب نزدیک تقسیم کردیم و گفتیم که قرآن کریم، درباره جزای کارهای نیک و بد، وجود دو نوع جزا را پذیرفته است. به یاد دارید که در هفته گذشته درباره جزای اول، یعنی جزای نزدیک، صحبت کردیم. حتماً جوانان در دفتر عقیدتی، این مطالب را ضبط و پخش خواهند کرد.
باید اضافه کنم که واجبات شرعی در اصطلاح فقه «الطاف» خداوند سبحان خوانده می‌شود؛ یعنی خداوند، از باب مهرورزی و لطف به بندگانش، چگونه زیستن را به آنان آموخته است تا در این دنیا نیز خوشبخت باشند و از نعمت‌های آن بهره‌مند شوند. همواره گفته‏ام که مَثَل دین و احکام دینی، مَثَل دستور��لعمل‏هایی است که افراد یا مؤسسه‏های تولیدکننده دستگاه‏ها برای استفاده درست از دستگاه عرضه می‌کنند. مثلاً وقتی انسان اتومبیلی می‏خرد، آموزش‏هایی برای استفاده از آن به او می‏دهند و می‏گویند ماشین باید در دوره‏های مشخص آب‌بندی شود و دستورالعملی برای این دوره به دست می‌دهند و راه‌های استفاده از ماشین و راه‌های نگهداری از آن را نیز توضیح می‏دهند. اگر کسی ماشین بخرد ولی به این توصیه‏ها توجهی نکند، نمی‏تواند از آن استفاده کند و ماشین خراب می‏شود یا احیاناً باعث مرگ انسان می‏شود. این دستورالعمل‏ها که معمولاً بر روی بروشور یا دفترچه راهنما نوشته شده و همراه ماشین، چرخ خیاطی، تلویزیون، یخچال یا هر دستگاه دیگری قرار دارد، برای تنظیم روابط میان انسان و این دستگاه‏هاست.
دین نیز همین‌گونه است. خداوند جهان هستی و انسان را آفریده است و طبیعتاً به آنچه آفریده، داناتر و آگاه‏تر از دیگران است. « ﴿ یَعلَمُ خَائِنةَ الاعیُنِ وَمَا تُخفِی الصُّدُورُ ﴾ »[57]؛ عواطف و هیجانات و نیازها و کمال انسان را می‏داند. از ویژگی‏ها و تأثیرات همه اشیا و مواد، مانند آب و خمر و نان و میوه و... آگاه است، زیرا او آفریننده‏ای آگاه و کاردان است. خداوند روابط میان انسان و جهان هستی را سامان‌دهی کرده است؛ چگونه با جهان تعامل کند؟ چگونه بخورد، بیاشامد، بخوابد، ازدواج کند، درس بخواند، و... این دین است، یعنی تنظیم‌کننده روابط. بنابراین، احکام دین در درجه اول و در مرحله اول، برای تنظیم روابط میان انسان و زندگی است و اگر انسان این دستورالعمل‏ها را رعایت کند، در این دنیا سعادتمند خواهد بود: « ﴿ مَن عَمِلَ صَالِحًا مِّن ذَکَر أَو أُنثَی وَهُوَ مُؤمِنٌ فَلَنُحیِیَنَّهُ حَیَاةً طَیِّبَـةً ﴾ »[58] و «﴿ یَا أَیُّهَا الَّذِینَ ءامَنوا استَجِیبُوا لِلهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاکُم لِمَا یُحیِیکُم. ﴾»[59]
پس دین، در مرحله نخست، تنظیم‌کننده روابط انسان با عالم وجود و زندگی است، روابط انسان با این