گام به گام با امام موسی صدر جلد 1
تسلسل اعداد را کشف کرد. این نیز مسلّم است که علم تسطیح از اکتشافات دانشمندان مسلمان است.
ابننفیس در حاشیهای که بر کتاب تشریح ابوعلیسینا نگاشته، گردش کوتاه خون را، سه قرن پیش از ویلیام هاروی، تقریباً واضح و روشن شرح میدهد و پروفسور بلاتام، استاد دانشگاه منچستر، نیز به این حقیقت اعتراف کرده است.
مسلمانان در علم هیئت نظریات پرارزشی مطرح کردهاند. از میان آنان فرازی و احمدبنمحمد نهاوندی در میان دانشمندانِ فلکشناس پیشکسوت شناخته شدهاند. در زمان مأمون، خلیفه عباسی، ستارگانی در علم ستارهشناسی نظیر سندبنعلی و یحییبنابیمنصور و خالدبنعبدالملک درخشیدند و نظریات این دانشمندان در مسائل خسوف و کسوف و اعتدالهای شمسی و ستارگان دنبالهدار و موضوعات فراوان دیگری در پدیدههای فلکی، در بالا بردن سطح معارف انسانی سهم بسزایی داشت.
کندی دویست جلد کتاب در موضوعات گوناگون مانند حساب و هندسه و فلسفه و طب و نورشناسی و علم پدیدههای جوّی تألیف کرد. خوارزمی پدیدههای فلکی را مورد مطالعه دقیق قرار داد، چندانکه تا این زمان کتاب حساب او از مصادر و منابع اصلی علوم فلکی بهشمار میآید و علم عدد هنوز به نام او مشهور است.
فرزندان موسیبنشاکر کشفیات پرارزشی از روی حرکات آفتاب و بعضی دیگر از ستارگان بهدست آوردند و درباره حجم زمین و تمایل محور آن بهسوی خورشید تحقیق کردند. کتاب جدول بتانی به لاتین ترجمه شد. این دانشمند چندین قرن یکی از بنیانگذاران علم هیئت در اروپا بود.
ابوالوفاء نیز خط مماس را که در حساب مثلثات و رصد فلکی کاربرد دارد، کشف کرد.
ما نمیتوانیم موقعیت و نقش جمعیت اخوانالصفاء را در ترویج و انتشار معارف و علوم فراموش کنیم. آنان در مرحله اول، کوششهای علمی خود را در بصره در منزل پیشوای خود، زیدبنرفاعه، شروع کردند. سپس دامنه آن را در کشورهای گوناگون بسط دادند و کتابهای نفیس و ارزشمندی در ریاضیات و هیئت و نجوم و جغرافیا و موسیقی و مکانیک و فیزیک و شیمی و فیزیولوژی و زمینشناسی و بیولوژی و گیاهشناسی و حیوانشناسی و غیره تألیف و به جهان بشریت اهدا کردند.
حتی، در قرن شانزدهم، شیخبهایی برخی از قوانین انعکاسات صوتی را کشف کرد و آنها را در بعضی از مساجد اصفهان به کار برد. او از قوانین مربوط به فشار آب و همسطحی مایعات در ظروف مرتبط، در باغ معروف فین کاشان استفاده کرد.
اکنون وقت آن رسیده است که موضع اسلام را در قبال فرهنگ قرن بیستم بررسی کنیم، با در نظر داشتن این نکته که هرروز از عمر این قرن خود یک عصر و دوره است و سرعت پیشرفت تا آن درجه است که ما نمیتوانیم حتی مرحلهای از آن را با دوران اسلام قیاس کنیم. از همین رو، لازم است که مرزهای عمومی و خطوط اساسی این فرهنگ را در نظر بگیریم.
در این زمینه ما ملاحظه میکنیم که تشریع اسلامی دارای وسعت نظر ویژهای است که قدرت دارد تا آخر جوابگوی احتیاجات انسانِ عصر جدید خود باشد. پژوهشگرِ فقه اسلامی درمییابد که دامنه این علم