گام به گام با امام موسی صدر جلد 1
و امانت را برای جهان بشریت نیکو نگهداری کرد.
ما جریان مواجهه اسلام را با فرهنگهای بیگانه به اختصار بررسی میکنیم و از آن قانونی استخراج میکنیم که برای تعیین موضع خود در برابر فرهنگِ مدرنِ قرنِ بیستم به کار آید.
در اواخر قرن اول هجری یکی از فرمانروایان، با همکاری بعضی از دانشمندان اسکندریه، کتابهایی را که در علم شیمی نوشته شده بود، ترجمه کرد. پس از آن، نهضتِ ترجمه و انتقال علوم آغاز شد و در نیمه دوم قرن دوم هجری به اوج عظمت خود رسید. ابتدا دانشمندان غیرمسلمان این کار را آغاز کردند، اما مسلمانان و اعراب، با سرعت شگفتانگیزی با زبان بیگانگان آشنایی پیدا کردند و به کار تألیف و ترجمه پرداختند.
در اینجا مناسب است اسامی برخی از کتابها و مؤلفان آنها را از مدارک معتبر نقل کنیم:
ـ استیفان قدیم اولین کسی بود که کتابهای شیمی را به عربی ترجمه کرد.
ـ ماسرجیس کتابی درباره منافع و مضار غذاها و کتاب دیگری درباره منافع و مضار داروها نوشت.
ـ عیسی فرزند ماسرجیس، کتابی درباره بوها و طعمها و کتاب دیگری درباره رنگها نوشت.
ـ تئوفیلبنتوما الرهاوی برخی از کتب جالینوس را ترجمه کرد.
ـ جورجیوسبنبختیشوع، طبیب مخصوص ابوجعفر منصور، و فرزندش بختیشوع و شاگردش عیسیبنشهلافا، و جبرائیل فرزند بختیشوع هرکدام کتابی درباره علم طب نوشتند.
ـ ابنمقفع و فرزندش محمد کتابهای منطقی و فلسفی ارسطو را از زبان پهلوی به عربی برگرداندند و فلسفه یونانی را وارد جامعه اسلامی کردند.
ـ خاندان نوبختی ترجمهکنندگان کتابهای نجوم بودند.
ـ ابوزکریا یوحنای ماسویه، که در اوایل قرن سوم رئیس بیتالحکمه بغداد بود، تألیفات بسیاری در طب و فلسفه داشت، از جمله کتابها و رسالههایی چون الکمال و التمام، الکامل، الحمام، رفع ضرر الأغذیه، الإسهال علاج الصداع، السدر و الدواء، محنة الطبیب، الصوت و البحة، ماءالشعیر، الفصد الحجامه، المرّه السوداء، علاج النساء اللاتی لایحلبن، القولنج، البرهان، البصیره، الجذام.
ـ کنکه یا منکه هندی مؤلف و مترجم در علم نجوم و طب.
ـ ابندهن مترجم کتاب استانکر (الجامع) و کتاب سندستاق (صفوة النجاح).
برخی کسانی که به زبان دیگران آشنا شدند و صدها کتاب در علوم گوناگون تألیف کردند، به این قرارند:
ـ عمربنفرحات (منجم و فیلسوف) و فرزندش محمد، و علیبنزیاد تمیمی، اولین کسانی هستند که درباره رصدخانهها کتابی به عربی ترجمه کردند.
ـ ابویحیی بطریق و فرزند طبیب و فیلسوفش که به زبان لاتین مسلط بودند.
ـ محمدبنابراهیم فرازی.
ـ خاندان حنین و سرسلسله این خاندان، حنینبناسحاق، دانشمند بزرگ و معروف.
ـ قسطابنلوقای بعلبکی، دانشمندی بود که در علوم طب و فلسفه و هندسه و نجوم و موسیقی تألیفاتی دارد. او معاصر کِندی اولین فیلسوف عرب بود که ابنندیم دانش او را بر حنین ترجیح میدهد و در کتاب معروف خود، به نام الفهرست، 54 کتاب در ترجمه و تألیف و شرح در علوم مزبور برای وی ذکر کرده است.