گام به گام با امام موسی صدر جلد 11

جلد: 11
صفحه: 170

نمی‌شناسیم. معنای ولایت پدر این نیست که او حق دارد به‌تنهایی درباره ازدواج دختر تصمیم بگیرد و با ازدواج او مخالفت کند. پدر اجازه چنین کاری را ندارد. عقدی که با تحمیل پدر و مادر و عمو و خانواده صورت گیرد، به اجماع علما باطل است. اگر من دخترم را بدون رضایت خودش و با زور و تحمیل به ازدواج کسی درآورم، این عقد باطل است.
عنصر اصلی در ازدواج، دختر است نه پسر. همه شما یا ازدواج کرده‌اید یا فرزندانتان ازدواج کرده‌اند یا مراسم ازدواج را دیده‌اید. ازدواج را دختر انجام می‌دهد و مرد آن را می‌پذیرد. مثلاً وقتی خطبه عقد را جاری می‌کنیم و وکالت دختر را قبول می‌کنیم، می‌گوییم: «زَوَّجتُکَ نفسی عَلی المهر المَعلوم» (خودم را با مهریه مشخص‌شده به ازدواج تو درمی‌آورم.) ازدواج را دختر یا وکیل دختر صادر می‌کند و مرد یا شوهر می‌گوید: پذیرفتم. بنابراین، زن است که عقد ازدواج را می‌خواند و مرد آن را می‌پذیرد. دختر، یا زوجه، عنصر اصلی در ازدواج است. پس چطور می‌توان ازدواج را بر دختر تحمیل کرد؟ به هیچ وجه چنین چیزی درست نیست. حرام است. عقدی که با مجبور کردن دختر خوانده شود، باطل است.
البته در ازدواج اول، دختر حق ندارد سرخود و بدون اذن پدر ازدواج کند. تردیدی نیست که این حکم به نفع دختر است، زیرا او هنوز با زندگی آشنا نیست و تلخ و شیرین زندگی را تجربه نکرده است. از این رو، بهتر است که پدر حق مشورتی داشته باشد. بنابراین، عنصر اصلی در ازدواج در درجه نخست دختر است و در درجه دوم، پدر.
ولی اگر پدر، بر دختر سخت‌گیری کرد (بنابر اصطلاح قرآنی) «﴿وَلا تَعزِلوهُنَّ»‌[270] یعنی اگر دختر در سن ازدواج است و خواستگار شایسته و هم‌شأن نیز پیدا شده ولی پدر مخالفت می‌کند و این مخالفت کردن او نابجا باشد، حق پدر ساقط می‌شود. حق پدر موقّتی است. او حق ندارد بی‌دلیل مخالفت کند. در تفسیر آیه « ﴿ وَإِذَا الْمَوْؤُودَةُ سُئِلَتْ »[271] نیز همین نکته را گفته‌اند. مفسران آیه « ﴿ وَإِذَا الْمَوْؤُودَةُ سُئِلَتْ » را بر کسانی که دختران را در خانه‌ نگه می‌دارند و از ازدواجشان جلوگیری می‌کنند، تطبیق کرده‌اند، زیرا چنین دختری گویا در خانه زنده به گور شده است. این تعبیری ادبی است.
بنابراین، پدر حق دارد ولی این حق محدود است. او نمی‌تواند بی‌دلیل مخالفت کند. باید برای مخالفت کردن، دلیل و علت و مصلحتی وجود داشته باشد.
اما درمورد اصل خواستگاری، آموزه‌های دینی توصیه‌هایی برای هر دو طرف دارد. دین به پسر جوان می‌گوید همسری صالح و پاکدامن انتخاب کن. همسر، اسباب‌بازی نیست، او مادر فرزندان و شریک زندگی است. زیبایی، نعمتی از سوی خداوند است ولی همه‌چیز نیست. دین تأکید می‌کند: از «خضراء الدمن» بپرهیزید. از پیامبر(ص) پرسیدند: منظور از «خضراء الدمن» چیست؟ می‌دانید خضراء الدمن چیست؟
در گذشته کاروان‌ها در محل‌های خاصی در بیابان اتراق می‌کردند. وقتی کاروان در محلی اتراق می‌کند، طبیعتاً غذا می‌پزند و قضای حاجت می‌کنند و زباله می‌ریزند. وقتی کاروان از آنجا می‌رفت، این زباله‌ها آنجا باقی می‌ماند. این زباله‌ها که در گذشته

[270]. «بر آن‌ها سخت مگیرید.» (نساء، 19)
[271]. «و چون از دختر زنده به گور شده پرسیده شود.» (تکویر، 8)