بنابراین، قرآن مصلحت‌ و راه و مسیر انسان را به او نشان می‌دهد. پس شب قدر شب نزول قرآن است و شب بیان و تقدیر و توضیح همه‌ امور. این معنای شب قدر است.
مفهوم استمرار شب قدر در میان امت اسلامی، طبق این معنا، چنان��که در روایات متعددی آمده است، آن است که این امت با مرور زمان و پیدایش نسل‌های جدید، در هر شب قدری با احیای آن و استفاده از برکاتش، در فضای نزول قرآن نفس می‌کشد و خود را در مقابل آینه قرار می‌دهد تا رفتار و کردارش را ارزیابی کند و راستی و کجی آن را ببیند.
معنای دوم شب قدر با مفهوم دعا مرتبط است. دعا موضوع آیه‌ای از آیات مربوط به ماه رمضان است و لابه‌لای آیات روزه و احکام آن آیه‌ای مخصوص دعا آمده است. آیه اول عبارت‌ است از: « ﴿ کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیَامُ کَمَا کُتِبَ عَلَی الَّذِینَ مِن قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُم تَتَّقُون ﴾ .»[261] آیه دوم چنین است: « ﴿ أَیَّامًا مَّعْدُودَات ﴾ ...»[262] و آیه سوم: « ﴿ شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِیَ أُنزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ ﴾ »[263] و سپس آیه چهارم: « ﴿ وَإِذَا سَأَلَکَ عِبَادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌ أُجِیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ ﴾ .»[264]
آیا این اتفاقی است که خدا آیه دعا را بین آیات روزه قرار داده؟ بدون اینکه هیچ رابطه‌ای با یکدیگر داشته باشند؟ خیر، اتفاقی در کار نبوده، بلکه با یکدیگر ارتباط دارند. تقدیم و تأخیر آیات در قرآن و پیوستگی و انفصال آن‌ها با یکدیگر، دارای معنا و مفهوم است. پس روزه با دعا ارتباط دارد. دعا جزو ارکان این ماه است و با دعای صحیح، نه دعایی که جانشین کار و تلاش شود، انسان می‌تواند خوشبختی و بدبختی را برای خودش رقم بزند.
در معنای سوم، مفهوم‌ تربیتی و عملی شب قدر نهفته است. شب قدر با روزه مرتبط است و روزه، همان‌طور که می‌دانیم، نوعی تربیت و تزکیه نفس است. روزه ما را از روزمرگی بیرون می‌برد و ساعاتی، به‌دور از عادت‌های دست و پا گیر، ما را به تفکر و تأمل وامی‌دارد. یک لحظه، یک ساعت و یک ماه در طول سال، انسان روابط خود را با زندگی تکراری و عادی‌اش قطع می‌کند و آن‌گاه این روابط را از نو تنظیم می‌کند، به‌گونه‌ای که بر آن‌ها سیطره داشته باشد و در برابر آن‌ها احساس آزادی کند. شخصیت خود را تکامل می‌بخشد و با تزکیه نفس، دوباره متولد می‌شود. « ﴿ قَدْ أَفْلَحَ مَن زَکَّاهَا * وَقَدْ خَابَ مَن دَسَّاهَا ﴾ .»[265] سعادت و کامیابی انسان، در گرو تزکیه و تهذیب نفس است.
بنابراین، ما در طول این ماه، با تمرین و روزه‌داری توان آن را می‌یابیم که سرنوشتمان را به دست خودمان بنویسیم، زیرا از هواها،‌ تاریکی‌ها، سستی‌ها، کاستی‌ها و غوطه‌ور شدن در روزمره‌گی رها‌ می‌شویم و انسان‌های آزاده‌ای می‌شویم که آینده و سرنوشتشان را خودشان رقم می‌زنند.
طبق این معنا، امیر مؤمنان(ع) به‌مثابه‌ شأن این امت و سرنوشت آن است. علت آن هم به‌وضوح از فاجعه‌ای که در این شب به وقوع پیوسته، روشن می‌شود؛ شبی که در آن امیر مؤمنان(ع) و پسرعموی پیام‌آور رب ‌العالمین، در محراب و در حال نماز، در ماه رمضان به‌ شهادت رسید.