اجتماعی حاکم، به استضعاف و فقر و جهل دچار شده‌اند و امکانات و توان و نیرو و تندرستی و ثروت و تدبر و تفکر از آنان گرفته شده است. بنابراین، جامعه باید عذر این گروه‌ها را بپذیرد و اگر برای جامعه خود مخلص شوند، بیش از توانایی آن‌ها از ایشان چیزی نخواهد. باید وظیفه خود را به اندازه توان ادا کنند : « ﴿ اِذا نَصَحُوا لِلِه و رَسُولِهِ ﴾ .» اما اشکالی ندارد اگر مسئولیت‌های کلی را که قادر به ایفای آن نیستند، به هم‌وطنان واگذار کنند.

تصویر جامعه در مفهوم دینی جامعه‌ای است واحد و مرتبط. این جامعه می‌تواند شرایطی را فراهم آورد که شخصی را ثروتمند سازد و البته این ثروت ملک منحصر او نیست و جامعه حق دارد که سهم خود را از ثروت او بگیرد؛ کما اینکه جامعه اگر سبب فقر شخص شود، در مقابل آنچه از ثروت ثروتمندان می‌گیرد، باید سهمی به فقیر بپردازد. بنابراین، موضوع در این جمله خلاصه می‌شود : « ﴿ ما عَلَی المُحسِنِینَ مِن سَبیل ﴾ .»

مهم، احسان و نیکوکاری و تلاش برای کار نیک است. هنگامی که آدمی به اندازه توانش احسان می‌کند، بر او اشکالی نیست و این یعنی ایجاد جامعه‌ای که هر فردی داوطلبانه به اندازه توانایی‌اش مسئولیت‌های خویش را انجام می‌دهد. جامعه چیزی بیش از توانایی هر فرد از او نمی‌خواهد. به همین سبب، قرآن کریم در این آیه معذورها را به این سه دسته محصور کرده است. اما آنان که نه تنگدست هستند، نه ضعیف و نه بیمار، عذری ندارند و باید مسئولیت‌های خود را بر عهده گیرند، وگرنه از خدمت به جامعه خود سر باز زده‌اند و جامعه را فرو نهاده‌اند و جامعه باید آنان را مجازات کند و یا به شکل متقابل آنان را طرد کند.

والسلام علیکم و رحمةاللّه و برکاته.