این گفتار با همین عنوان در کتاب حدیث سحرگاهان درج شده است.

﴿ بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ ﴾

﴿ وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَیء فَأَنَّ لِلهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِی الْقُرْبَی وَالْیتَامَی وَالْمَسَاکِینِ وَابْنِ السَّبِیلِ إِنْ کُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللهِ وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَی عَبْدِنَا یوْمَ الْفُرْقَانِ یوْمَ الْتَقَی الْجَمْعَانِ وَاللهُ عَلَی کُلِّ شَیء قَدِیرٌ ﴾

و اگر به خدا و آنچه بر بنده خود در روز فرقان که دو گروه به هم رسیدند، نازل کرده‌ایم ایمان آورده‌اید، بدانید که هرگاه چیزی به غنیمت گرفتید، خمس آن از آنِ خدا و پیامبر و خویشاوندان و یتیمان و مسکینان و در راه‌ماندگان است. و خدا به همه‌چیز تواناست.

(انفال، 41)

این آیات قسمتی از آیات قرآن کریم درباره غزوه بزرگ بدر است. دسته‌ای دیگر از این آیات در سوره احزاب آمده است. واقعه بدر، در خور توجه بسیار است، زیرا بدر، چنان‌که قرآن آن را « ﴿ یوم‌الفرقان ﴾ » نامیده است، روزی است که در آن حق از باطل و هزل از جد و ضعف از قوت و ایمان از کفر جدا و متمایز شد. به همین علت به خودم و به شما حاضران قول می‌دهم تا در شبی مناسب، در شب هفدهم ماه رمضان، درباره آیات بدر بحث کنیم.

امشب به این آیه می‌پردازم که هم‌اکنون خوانده شد و عباراتی که در آن آمده است و توجه مرا جلب کرده است. این آیه از چند جهت در خور توجه است. ازجمله آنکه انسان نباید سود و غنیمتی را که در جنگ یا در زندگی عادی به دست می‌آورد، تنها متعلق به خود بداند، آن را احتکار کند یا برای خود نگه دارد و دیگران را از آن محروم کند، بلکه یک‌پنجم آن متعلق به خداوند و پیامبر و خویشان و یتیمان و مسکینان و در راه‌ماندگان است. به این معنا که یک‌پنجم این سود و غنیمت‌ها باید به امور عام و برای رنج‌دیدگان جامعه اختصاص یابد.

علت این مسئله آن است که انسان نباید سودی را که می‌برد، ملکِ خاص خود بداند، زیرا انسان در اوضاع اجتماعی خاصی سود می‌برد که آن اوضاع ساخته و پرداخته شخص او به‌تنهایی نیست و از تجربه‌های تجاری معینی استفاده می‌کند که ساخته شخص او نیست، بلکه عوامل بسیاری با انسان در رسیدن به این غنیمت‌ها و سودها شریک هستند؛ پدری که آموزش داده است؛ مادری که تربیت کرده است؛ مدرسه‌ای که پرورانده؛ جامعه‌ای که در آن خرید و فروش شده؛ اوضاع بهداشتی یا علمی و فرهنگی و مالی که زمینه‌ساز شده است؛ قدرت خرید و عوامل دیگر. همه این عوامل در سودی که انسان می‌برد، شریک هستند. نه‌تنها در سود مادی، بلکه در بهره‌گیری علمی و فرهنگی انسان نیز سهم دارند و نیز در کسب تجربه و جاه یا حتی سلامتی جسمی و زیبایی و مانند این نیز سهیم هستند. قابلیت‌ها و امتیازهای انسان، ساخته او به‌تنهایی نیست و به همین سبب، این حق را ندارد که این قابلیت‌ها و سودهایش را برای خویش بیندوزد.

برای روشن شدن این حقیقت مثالی می‌زنم : هر