گام به گام با امام موسی صدر جلد 10
امت واحدهای که از افراد متعدد و متکثر سرچشمه میگیرد. این روابط، همچنین، مقیاس تحول و پیشرفت آن امت و سپس، مقیاس مرگ آن است.
باید اشاره کرد که تعبیر «أَجَل» در قرآن کریم برای مرگ فرد نیامده است. چه بسا، برای زدودن این تصور باشد که تلاش و کوشش برای طول عمر انسان تلاشی بیهوده و سعی باطل است. علم و آمار نیز بر درستی این استنتاج صحه میگذارد.
دوم، کلمه نیز مرگ و زندگی دارد. قرآن برای کلمه زنده که از آن به «قول سدید» به معنای سخن مناسب درست و شایسته تعبیر میکند، سهم بزرگی قائل است؛ چه آن را سبب اصلاح اوضاع انسان در گذشته و آینده برمیشمارد. در آیه کریم میخوانیم : « ﴿ یا أَیها الَّذینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللهَ وَ قَولُوا قَولاً سَدیداً ﴾ . ﴿ یصلِح لکُم أَعمالَکُم و یغفِر لَکُم ذُنُوبَکُم ﴾ .»[113] ازجمله « ﴿ یغفِرلَکُم ذُنُوبَکم ﴾ »[114] اصلاح امور و خطاهای گذشته را درمییابیم و از « ﴿ یصلِح لَکُم اعمالَکُم ﴾ » آینده انسان و کارهای آینده را. با اندکی توجه علت این اهمیت بزرگ برای کلمه زنده تا اندازهای روشن است، زیراکه کلمه پارهای از وجود آدمی است و زندگی آن از زندگی انسان سرچشمه میگیرد و مرگ آن یا آنچه در حالتهای مختلف دروغ یا مبالغه یا شهادتِ دروغ یا خلف وعده نامیده میشود، دلیلی است برای مرگ آدمی یا دستکم دوگانگی شخصیت او که خود نوع دیگری از مرگ است.
«کلمه» رابطه مشخص و آشکار میان ابنای بشر است. انحراف کلمه یا بیمعنا شدن آن یا تطابق نداشتن آن با معنایش بهطور کامل، همه اینها روابط انسانی را در معرض خطر قرار میدهد و سلامت جامعه را از بین میبرد. دروغ به هر شکلی وجود انسان را تخریب میکند و با حقایق وجود ناسازگار است. آدمی باید همانگونه که حدیث شریف میگوید، چه در حالت جدی و چه هنگام شوخی، از دروغ بپرهیزد.
سوم، از نظر قرآن کریم تنها حقیقت ثابت، تلاش آدمی است و تنها این تلاش است که در وجود جاودانه میشود و آدمی هم در زندگی و هم نزد خدا آن را میبیند و پاداش تمام و کمال را در آخرت میگیرد. در اینجا برابر ما تصویر دقیقی از معاد ترسیم میشود و نیز از محاسبه الهی انسان و اینکه پاداش از آنِ اعمال خیر یا شر انسان است. این جزا با مجازاتهای سنتی که در قوانین مجازات به کار میرود، مشابه نیست. همچنین، با جریمههایی که در عرف انسانها رایج است، شباهت ندارد، بلکه آدمی خویش را دقیقاً در برابر عمل خود میبیند، نه در برابر جزای عمل خود، بهگونهای که میان عمل و جزا افتراقی باشد و جریمه و مجازاتی در مقابل عملش متوجه او باشد. آیات قرآنی در بیان این اصل صریحاند. بنابراین، باید این مبحث را جداگانه بررسی کنیم.
والسلام علیکم و رحمةاللّه و برکاته.
[113]. «ای کسانی که ایمان آوردهاید، از خدا بترسید و سخن درست بگویید. خدا کارهای شما را به صلاح آورد و گناهانتان را بیامرزد.» (احزاب، 71)
[114]. «گناهانتان را بیامرزد.» (احزاب، 71)