﴿ بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ ﴾

﴿ لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّی تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَیْء فَإِنَّ اللهَ بِهِ عَلِیمٌ ﴾ .

نیکی را در نخواهید یافت تا آن‌گاه که از آنچه دوست می‌دارید، انفاق کنید و هرچه انفاق می‌کنید، خدا بدان آگاه است.

﴿ کُلُّ الطَّعَامِ کَانَ حِلًّا لِبَنِی إِسْرَائِیلَ إِلَّا مَا حَرَّمَ إِسْرَائِیلُ عَلَی نَفْسِهِ مِنْ قَبْلِ أَنْ تُنَزَّلَ التَّوْرَاةُ قُلْ فَأْتُوا بِالتَّوْرَاةِ فَاتْلُوهَا إِنْ کُنْتُمْ صَادِقِینَ ﴾ .

همه طعام‌ها بر بنی‌اسرائیل حلال بود، مگر آن‌ها که پیش از نزول تورات، اسرائیل بر خود حرام کرده بود. بگو : اگر راست می‌گویید، تورات را بیاورید و بخوانید.

﴿ فَمَنِ افْتَرَی عَلَی اللهِ الْکَذِبَ مِنْ بَعْدِ ذَلِکَ فَأُولَئِکَ هُمُ الظَّالِمُونَ ﴾ .

از آن پس هرکه بر خدا دروغ بندد، از ستمکاران است.

﴿ قُلْ صَدَقَ اللهُ فَاتَّبِعُوا مِلَّةَ إِبْرَاهِیمَ حَنِیفًا وَمَا کَانَ مِنَ الْمُشْرِکِینَ ﴾

بگو : خدا راست می‌گوید. آیین حنیف ابراهیم را پیروی کنید و او از مشرکان نبود.

(آل عمران، 95-92)

نکاتی که در آیات زیر می‌آیند، نکاتی متعدد و متفاوت و در عین حال، مرتبط‌اند. توضیح این نکات در یک جلسه نمی‌گنجد. بنابراین، بهتر است برای این جلسه آغاز آیه را برگزینم. این چهار آیه چشم‌انداز اصلی اسلام و بلکه اصل بزرگ عقلانی را مشخص می‌کند؛ اصلی که اساس حرکت در زندگی و حیات انسان است. وقتی که می‌گوییم : « ﴿ لَن تَنالُوا البِرَّ حَتّی تُنفِقُوا مِمّا تُحِبُّونَ ﴾ » مقصود از «برّ» تمام کمالات است؛ مادی یا معنوی، روحی یا جسمی، فکری یا عاطفی. کلمه «تُنفِقُوا» به معنای بخشش است از آنچه دوست داریم؛ از مال، مقام، تجربه یا گذشتن از راحتی و خودخواهی و امثال آن. تأکید آیه بر این است که انسان در راه کمال، هر کمالی که باشد، توفیق نمی‌یابد، مگر آنکه از برخی اموری که دوست دارد، بگذرد یا از آن‌ها ببخشد. اما اگر بخواهد همه آنچه را دوست دارد، نگاه دارد و راحتی و مال و مقام و موقعیت خویش را حفظ کند، در نهایت، نمی‌تواند به «برّ» برسد و قطعاً نمی‌تواند گامی به سوی کمال بردارد.

کشاورز را مثال می‌زنیم. زمانی که می‌خواهد گندم فراوان را درو کند، باید از بخشی از آن چشم بپوشد. او از آن‌ها چون بذر استفاده می‌کند و آن‌ها را زیر زمین دفن می‌کند، به این امید که آنچه زیر زمین دفن شده و از آن گذشته است، پس از مدتی به مقدار فراوانی گندم تبدیل شود. در این صورت کشاورز به «برّ» رسیده است، یعنی به صدها کیلوگرم گندم رسیده است؛ اما پس از آنکه بخش کمی از گندمی را که دوست داشت، انفاق کرد. همین‌طور کسی که مشغول کار و تجارت است، اگر خطر نکند و سرمایه خویش را در معرض خطر قرار ندهد، به سود نخواهد رسید. دانشجو هم اگر بخواهد به درجاتی از علم و فرهنگ دست یابد، باید شب‌زنده‌داری کند، سختی بکشد، سفر کند، متحمل فشار شود، تا آنچه خوانده