فقر است. علاوه بر این، عقده‌های روانی‌ای که در این وضعیت شکل می‌گیرد و احساسات منفی‌ای که در مثل این جوامع غیرعادلانه می‌روید، آن جامعه را در معرض تکان‌ها و بحران‌های بی‌رحمانه و ناعادلانه قرار می‌دهد و ثروت‌های جامعه را به شکلی بسیار بسیار ناآگاهانه به هدر می‌دهد.

با توجه به این بحث معنای دیگری برای دو عبارت «یُوَفَّ إِلَیکُم» و « ﴿ أَنتُم لا تُظلَمُون ﴾ » می‌یابیم. معنای جدید خارج از مدلول کلام نیست و هماهنگ با سایر آیات کتاب خداست. در آیه « ﴿ وَ أَنفِقُوا فِی سَبِیلِ اللهِ وَ لا تُلقُوا بِأَیدِیکُم إِلَی التَّهلُکَـة ﴾ »[85] جمله دوم نتیجه حتمی جمله اول است و تأکیدی بر این است که انفاق نکردن در معرض هلاکت جمعی قرار گرفتن است، به علت مشکلات اخلاقی و اجتماعی‌ای که در پی دارد.

چون برای انفاق مفهوم گسترده‌ای قرار دادیم، این آیه شامل انفاق نفس نیز می‌شود، کما اینکه ورود آیه در سیاق آیات جهاد بر آن تأکید می‌کند. این معنا، مبنایی کلی در اسلام خواهد شد که از انسان می‌خواهد مال و فکر و توان و جان خود را در راه خدا تقدیم کند. از راه‌های خدا خدمت به خلق اوست که همه عیال‌اللّه‌اند. این‌گونه انسان با انفاق کردن تصویر عزتمندی به خدا ارائه کرده؛ خدایی که بهترین کسی است که چیزی به او تقدیم شود. اما اگر انسان از افتخار بذل و بخشش امتناع کند، در معرض نابودی قرار می‌گیرد، و توان و فکر و جان او به شکل دیگری گرفته می‌شود، به‌طور مثال با به وجود آمدن بحران در جامعه یا سیطره دشمنان. بنابراین، تلازم انفاق و هلاک نشدن در این آیه مثل تلازم انفاق و مورد ظلم واقع نشدن در آیه اول است.

والسلام علیکم و رحمـةاللّه و برکاته.