عقب‌نشینی‌های اسرائیل ممکن است سبب سقوط دولت لیکود در اسرائیل شود.

آیا عواملی غیرمحلی وجود دارد که سبب تأخیر در تحقق وفاق ملی شود؟

این عوامل را نمی‌توانم چیزی جز تمایلات و منافع [فردی یا گروهی] بنامم و این مسئله بسیار روشنی است، چراکه این‌‌گونه تمایلات سبب‌ساز همه جنگ‌ها بوده است، پس چگونه ممکن است اجازه دهد تا وفاق تحقق یابد. ولی اگر خود لبنانیان خواستار وفاق سیاسی باشند، این تمایلات نمی‌تواند به عاملی حقیقی برای جلوگیری از آن تبدیل شود. اگر خود لبنانیان در ابتدای جنگ و در خلال آن اراده می‌کردند تا همبستگی پیدا کنند، می‌توانستند از شعله‌ور شدن جنگ و استمرار آن جلوگیری کنند.

در هر حال امروزه شرایط محلی و عربی و بین‌المللی بیش از گذشته فراهم است و از این رو، من مانعی بر سر راه وفاق سیاسی نمی‌بینم.

تحلیل شما از این سخن آقای پی‌یر الجمیّل که تشکل جبهه لبنانی و تجمع اسلامی دوطرف طبیعی گفت‌وگو هستند، چیست؟

آقای پی‌یر الجمیّل نگفته است این دو، تنها طرف‌های گفت‌وگو هستند، [هرچند] بدیهی است که این دو، از طرف‌های طبیعی گفت‌وگو باشند. در هر حال، گمان نمی‌کنم تعیین شکل گفت‌وگو میان طرف‌ها، در حال حاضر آسان باشد، افزون بر آنکه گفت‌وگو میان سران، با توجه به وجود ناراحتی و تنش در میان توده‌های مردم، ممکن است پافشاری بیشتری بر مواضع ایجاد کند که این امر وفاق را غیرممکن می‌کند.

شکل موفقیت‌آمیز همبستگی و وفاق این است که آقای سرکیس، پس از رایزنی با طرف‌ها، تصویری دقیق از لبنان آینده آماده کند و تصور می‌کنم چنین رایزنی‌هایی تاکنون شده باشد؛ سپس ایشان این تصویر دقیق را در معرض همه‌پرسی قرار دهد و به همین ترتیب، در نشست‌های دوطرفه و سه‌طرفه و یا بیشتر طرف‌ها را گرد هم آورد.

آیا به نظر شما برگزاری کنفرانس رهبران ادیان و مذاهب که قبلاً برای آن تلاش می‌کردید، هنوز هم سودمند است؟

مسلماً برگزاری این کنفرانس سودمند است و دستاوردهایی دارد که در هیچ ملاقات دیگری به دست نمی‌آید. ما از نه ماه پیش بر این عقیده بودیم که برگزاری چنین دیداری می‌تواند ما را از نظر زمان و تلاش و هزینه و آسودگی خاطر جلو اندازد، به‌ویژه آنکه برنامه ما این بود که برگزاری کنفرانس با همکاری آقای سرکیس باشد. در هر حال زمان برای این کار مناسب است و دستاوردهای آن نیز - هرچند متفاوت- دست‌یافتنی است.

دیدار شما با آقای عاصم قانصوه چه نتایجی داشت و آیا او با شما درباره همکاری با جبهه فراگیر ملی صحبت کرد؟

در مصاحبه‌ای مطبوعاتی پس از آن دیدار، دراین‌باره صحبت کردم و مطلب بیشتری برای گفتن ندارم. من سخنانی شبیه اظهارات مطرح‌شده پس از دیدار با آقای ولید جنبلاط مطرح کردم. ما با آقای عاصم قانصوه، عضو اجرایی مجلس اعلای شیعیان، و دبیرکل سازمان حزب بعث ملاقات کردیم. آقای قانصوه به مسئله همکاری جنبش محرومان با