گام به گام با امام موسی صدر جلد 11

جلد: 11
صفحه: 51

دیوار یا فضا یا سنگ یا شیشه ضبط شده‌اند، پیدا کند. علم هنوز ناقص است و بشر از پیشرفت ناامید نشده است و راه کشف و اختراع همواره باز است. آیا این ضبط‌صوتی که اینجاست با ضبط‌صوت‏هایی که پنجاه یا بیست سال پیش ساخته می‏شد، شباهتی دارد؟ یادتان نیست رادیوها چقدر بزرگ بود و گرامافون‏ها با دست می‏چرخید؟ اما امروزه امور آسان‌تر شده است و مسلماً فردا امواج صوتی از دیوار و فضا کشف خواهد شد. هیچ‌چیز از بین نمی‏رود، ولی آنچه هست، این است که گاه حسی برای درک کردن و گوش�� برای شنیدن هست و گاهی نیست.
بنابراین، در این جهان بزرگ و دقیق، چیزی نابود نمی‏شود: « ﴿ قَد جَعَلَ اللهُ لِکُلِّ شَیء قَدرًا »[75] در آیه‏ای دیگر آمده است: « ﴿ وَإِن مِّن شَیء الا عِندَنَا خَزَائِنُهُ وَمَا نُنَزِّلُهُ الا بِقَدَر مَّعلُوم .»[76] دو آیه پیش از آن فرموده است: « ﴿ وَالأرضَ مَدَدنَاهَا وَأَلقَینَا فِیهَا رَوَاسِیَ وَأَنبَتنَا فِیهَا مِن کُلِّ شَیء مَّوزُون »[77] شوخی در کار نیست، حتی برگ درخت و حتی گیاه کوچکی که در کنار خیابان سبز می‏شود و برگ‌هایی که به درختان افزوده می‏شود، حساب و قاعده دارد و شما با این قواعد آشنا هستید. می‏دانید که انسان اکسیژن می‏گیرد و دی‏اکسید کربن پس می‏دهد. اگر دی‏‌اکسید کربنی که از بازدم انسان و حیوان و پرندگان و ماهی‌ها به وجود می‏آید، انباشته می‏شد، همه دنیا پر از دی‏اکسید کربن می‏شد و همه مسموم و خفه می‏شدیم. ولی خداوند درختان را به ‏گونه‏ای آفریده است که دی‏اکسید کربن را می‏گیرند و از کربن آن تغذیه می‏کنند و اکسیژن آن را پس می‏دهند. همان‌گونه که آیه شریفه می‏فرماید، سنجیدگی و قاعده‏مند بودن در همه پدیده‏ها به‌خوبی روشن است. حدوداً صد و پنجاه سال پیش، انسان کشف کرد که در فضا ازت و اکسیژن وجود دارد و میزان آن مشخص است و هم‌‏اکنون نیز این دو به همان نسبت وجود دارند. این بدان معناست که نسبت درختان و حیوانات متعادل است. نه از نظر تعداد بلکه از نظر برآیند و نتیجه؛ درست مانند استخری که از لوله‌ای به اندازه سه اینچ آب وارد آن می‏شود و به اندازه همان سه اینچ نیز آب از آن خارج می‏شود. نسبت میان ازت و اکسیژن هم ثابت است. « ﴿ وَالأرضَ مَدَدنَاهَا وَأَلقَینَا فِیهَا رَوَاسِیَ وَأَنبَتنَا فِیهَا مِن کُلِّ شَیء مَّوزُون » همه‌چیز نظام‏مند است. « ﴿ وَجَعَلنَا لَکُم فِیهَا مَعَایِشَ وَمَن لَّستُم لَهُ بِرَازِقِینَ »[78]؛ حیواناتی که شما روزی‌دهشان نیستید، از درختان [و علف‌ها] می‏خورند. « ﴿ وَجَعَلنا لَکُم فیها مَعایِشَ .» بنابراین، می‏توانیم بگوییم گیاهان نه‌تنها بخشی از خوراک ما هستند، بلکه زندگی ما و اکسیژن مورد نیاز برای تنفس ما نیز در گرو گیاهان است. درست نیست؟
معنای دیگری که از این آیه می‏توان برداشت کرد، این است که پروردگار ما قادر است پنجاه هزار درخت در اینجا برویاند و آب و حرارت و سرمای بیشتری برای آن‌ها فراهم کند، ولی همان‌گونه که در ادامه آیه آمده است: «نُنَزِّلُهُ بِقَدَر مَعلوم» هرچیز اندازه‏ای معین دارد. آفرینش این جهان دقیق و منظم است. آیا ممکن است جهانی که هر ذره‏ای از آن نظام‏مند و دارای قانون است، تا این اندازه

[75]. «[خدا] هرچیز را اندازه‌ای قرار دا��ه است.» (طلاق، 3)
[76]. «هرچه هست خزاین آن نزد ماست و ما جز به اندازه‌ای معین آن را فرو نمی‌فرستیم.» (حجر، 21)
[77]. «و زمین را گستردیم و در آن کوه‌های عظیم افکندیم. و از هرچیز به شیوه‌ای سنجیده در آن رویانیدیم.» (حجر، 19)
[78]. «و معیشت شما و کسانی را که شما روزی‌دهشان نیستید، در آنجا قرار دادیم.» (حجر، 20)
صفحه52 از487