او جسم نمی‌شود، چیزی شبیه او نیست و همانندی ندارد. او جسم نیست که بتوان به او نگریست یا به فضا و مکانی احتیاج داشته باشد. بر این اساس، معنای «عرش» با مفهوم عادی «اورنگ» تفاوت دارد و ممکن است مراد از آن سیطره باشد؛ چنان‌که از آیه دیگری فهمیده می‌شود : « ﴿ وَسِعَ کُرسِیهُ السَّماواتِ وَ الأَرضَ ﴾ .»[121] هر پادشاهی بر عرش خویش سلطه بیشتری دارد و خداوند، ( سبحانه و تعالی ) ، بر تمامی آسمان و زمین مسلط است. عرش به معنای احاطه بر آفریدگان است و در این آیه بیان شده که روی آب قرار گرفته است. شاید مقصود این باشد که آفرینش به لحاظ زمانی با آب آغاز شده است. نخست آب بوده است، سپس قوت و رزق و آفرینش انسان شکل گرفته است و از آن رو که انسان از سلول آفریده شده است و می‌دانیم که بخش اعظم سلول از آب است، بخش اعظم وجود انسان و حیوانات و همه موجودات زنده جهان، از آب شکل گرفته است. این مسئله، به اضافه اصل اول که آفرینش مرحله‌ای آسمان‌ها و زمین بود، آغاز آفرینش را بیان می‌کند و تصویر آفرینش را می‌سازد. هدف این است : «تا بیازماید کدام‌یک از شما به عمل نیکوتر است.» قرآن با طرح این ایده اساسی درباره آفرینش، یعنی تدریجی بودن خلقت و دقت آن و استناد آن به مبانی علمی، تصویری را فراروی انسان قرار می‌دهد؛ انسان عاملی که می‌خواهد موفق باشد. انسانی که احساس می‌کند در چنین فضایی زندگی می‌کند، باید برای زندگی و طرح‌ها و فعالیت‌هایش برنامه‌ای عملی بر پایه اصولی علمی و بر اساس مراحل و سیر زمانی مشخص تدوین کند. وگرنه انسان در زندگی‌اش در جهانی که بر اساس مرحله‌بندی است و در جهانی که خدا در آن برای هرچیز اندازه‌ای قرار داده، موفق نمی‌شود. قرآن کریم می‌گوید انسانی که می‌خواهد موفق شود، باید بر این اساس عمل کند؛ به این معنا که خداوند با این روش آفرینش، میدانی باز کرده است برای رقابت انسان با برادرش و نه ستیز با او، تا بتواند در پرتو آفرینش و در سایه موفقیت حرکت کند.

در برابر این آفرینش و انعکاس آن بر انسان مؤمنی که بر مبنای آفرینش حرکت می‌کند، سخن منحرفان را می‌بینیم : «و اگر بگویی که بعد از مرگ زنده می‌شوید، کافران گویند که این جز جادویی آشکار نیست.» از این مطلب نتیجه می‌گیرند که محاسبه اعمال محال است، زیرا ممکن نیست که انسان بعد از مرگ از نو زندگی آغاز کند، با اینکه می‌دانند آفرینش نخستین نیز از هیچ بوده و تکوین آفریدگان از آب بوده است، یا به تعبیر قرآن : « ﴿ وَ کانَ عَرشُهُ عَلَی الماءِ ﴾ .» این آیه علاوه بر نتیجه تربیتی‌اش در فعالیت‌های انسان و برنامه‌ریزی و تدوین برنامه‌ای زمانی برای زندگی، بار دیگر بر امکان محاسبه اعمال و تأثیر محاسبه و معاد بر زندگی انسان که ناظر به دقت در عمل و احساس مسئولیت در زندگی است، تأکید می‌کند. این آیه تربیتی معجزه‌ای است که بدون شک بر روحِ روزه‌داران گرامی تأثیر می‌گذارد؛ کسانی که ماه رمضان مایه پاکی جسم و جانشان، نوری در عقل و خردشان و مهری در دل‌هایشان است، تا این معانی والا را درک کنند.

والسلام علیکم و رحمةالله و برکاته.