که انسان را به خلق و خالق پیوند می‌دهد و اصل و سرچشمه انسان می‌شود و با همه وجود هم‌آواز می‌شود و می‌خواند : « ﴿ إِنّا لِلهِ وَ إِنّا إِلَیهِ راجِعُونَ ﴾ .»[77]

قرآن کریم تفکر درباره مخلوقات را عامل همراهی اندیشه انسان با خداوند می‌داند. سپس، مؤمنان را چنین وصف می‌کند که خداوند را در همه حال، چه ایستاده، چه نشسته، چه خوابیده، یاد می‌کنند و خداوند را بیش از هر مخلوقی دوست می‌دارند. و این چنین بر ضرورت انسجام عقل و قلب در با خدا بودن تأکید می‌کند تا ایمان حاصل آید؛ ایمانی که وجود انسان را در جایگاه حقیقی‌اش از خلقت قرار می‌دهد، همچنان‌که همه موجودات را، زمین و آسمان و هرچه را در آن دو و میان آن دوست، از نشانه‌های خداوند قرار داده، و همان‌گونه که حرکات کونی و تغییرات بزرگ منظم یا غیرمنظم را نشانه‌ها خداوند قرار داده است.

چنین ایمان زنده و آگاهانه‌ای برای انسان نوربخش است و چشم‌انداز او را روشن می‌کند و در همان حال، برانگیزاننده و محرک اوست. علاوه بر این‌ها، چنین ایمانی مسیر کلی سلوک و نقش کلی انسان را در هستی ترسیم می‌کند و حرکت او را جزئی از حرکت کلی هستی قرار می‌دهد. این ایمان از عمل جدا نیست، بلکه عمل اثر آن و بر آن تأثیرگذار است و این دو با هم کنش دارند، بلکه به یک‌چیز تبدیل می‌شوند. عمل جنبه عینی ایمان است و بُعدی است که انسان را به دیگران پیوند می‌زند و تجسم خارجی این قدرت است، چنان‌که ایمان نیز جنبه ذهنی و مبدأ و برانگیزاننده عمل است و انگیزاننده آن.

این آیات مبارکی که خواندیم، بخشی از آیاتی است که درباره ایمان انسان بحث می‌کنند. شاید نتوانیم در قرآن کریم واژه و موضوعی را همچون ایمان بیابیم که بحث درباره آن و موجبات آن و نتایج و اثرات فقدان آن و علل از دست دادنش، این قدر تکرار شده باشد. ایمان هم راه است و هم برانگیزاننده. نوری است در جهت تحول انسان از کثرت به وحدت، از فرد به اجتماع و کل هستی؛ تحول انسان از نقص به کمال و از ضعف به قوت. چنین ایمانی راهی است که زمین را به آسمان می‌رساند و مخلوق را به خالقش پیوند می‌دهد : « ﴿ إِنّا لِلهِ وَ إِنّا إِلَیهِ راجِعُونَ ﴾ .»

والسلام علیکم و رحمـة‌اللّه و برکاته.