بدی، هم برای دیگران بد است و هم برای تو. اگر این‌گونه باشد، هر��اه به خود می‌نگری و خود را نقد می‌کنی، او را از عیب مبرّا نمی‌دانی، و کار خودت را به خوبی حمل نمی‌کنی و کار دیگران را به بدی؛ درست عکس آموزه‌های شرقی. آموزه‌های شرقی می‌گوید: «کار برادرت را به بهترین حمل کن» اما تو از درون خودت آگاهی و می‌توانی بفهمی چرا این کار از تو سرزده است. پس آدمی در زندگی و وضعیت خاصش می‌تواند نقص و عیب خود را بفهمد، می‌تواند پیش از آنکه خدا چشمانش را بگشاید، خود چشمانش را باز کند: «لقد کنت فی غفلة من هذا فکشفنا عنک غطاءک قبصرک الیوم حدید»[404]؛ پیش از آنکه کارنامه آدمی را به دستش بدهند:«یا ویلتنا! ما لهذا الکتاب لایغاد صغیره و لا کبیره الا احصاها»[405] در حدیث نیر آمده است:«حاسِبُو اَنفُسَکُم قَبلَ اَن تُحاسَبُوا» (پیش از آنکه شما را به حساب کشند، خود را محاسبه کنید.)
هر کدام از ما، امروز، می‌تواند نواقصش را بشناسد و مصمم بر بازگشت و اصلاح شود، دست‌کم در بعدی از ابعاد زندگی و اخلاق و درونمان چنین امکانی هست. جایز نیست که ماه رمضان پایان یابد و ما کاملاً همانی باشیم که پیش از رمضان بودیم: «الویلُ لِمن تَساوی یَوماه» (وای بر کسی که دو روزش مثل یکدیگرند.) چگونه ممکن است که ما پیش و پس از رمضان یکی باشیم؟ این جایز نیست، حتی اگر این تغییر یک گام باشد. از شما درخواست نمی‌کنم، گرچه درخواست کردن هم چیز غریبی نیست، به این اعتبار که رمضان فرصت مناسبی در زندگی‌مان است. می‌توانیم، در ماه رمضان، همه وجودمان را آکنده از اخلاق و اعمال صالح کنیم. اما دست‌کم باید یک کار و یک اخلاق را تغییر دهیم. دست‌کم باید یک موضع را تغییر دهیم، آن هم برای خدا تا به نتیجه‌ای برسیم. گفتم که ما می‌توانیم اخلاق و اعمالی که از آن رنج می‌بریم و گناهانمان را بشناسیم. به کسی نیاز نداریم تا برای ما قضاوت کند و جست‌وجو کند و این مسائل را به ما نشان دهد. ما خود می‌دانیم چه در انبان داریم. و هرگاه بخواهیم خودمان را اصلاح کنیم، هیچ‌کس نمی‌تواند مانعمان شود.
آیا اگر من تصمیم گرفتم خودم را اصلاح کنم، کسی می‌تواند مانع من شود؟ آیا اگر بخواهم از حسادت و غرورم بکاهم، و کمتر متعرض کرامت دیگران شوم و بخواهم تغییر کنم، کسی می‌تواند جلو مرا بگیرد؟ می‌توانم بفهمم و درمانش کنم. پس اگر ما از امروز تا پایان ماه رمضان توجه داشته باشیم و به وضعمان و به آینده‌مان بیندیشیم، می‌توانیم از این ماه استفاده کنیم، بی‌آنکه به حرف و موعظه‌ای نیاز داشته باشیم. بی‌شک شرایط ماه رمضان و کرامت این ماه و مهمانی خداوند در این ماه و شهادت امام، فرصت‌های کمیابی هستند.
باز هم می‌گویم، مؤمنان، من فقط باید عبرت‌ها و فرصت‌های کمیابی را که هستند، به شما یادآوری کنم. اگر ما اکنون خود ر�� اصلاح نکنیم، پس کی‌ می‌خواهیم این کار را بکنیم؟ اگر ما به خود رحم نکنیم، چه کسی به ما رحم می‌کند؟ اگر ما خود آنچه بایسته است انجام ندهیم، کسی برای ما انجام نخواهد داد. مؤمنان، هر کدام از ما گناهانش بر دوش خودش و مصیبت‌هایش بر عهده خودش و مشکلاتش پیش روی خودش است.