گام به گام با امام موسی صدر جلد 10

جلد: 10
صفحه: 61

این جمله را اضافه می‌کند : « ﴿ وَ لا تَقتُلُوا أَنفُسَکُم إِنَّ اللهَ کانَ بِکُم رَحِیماً .» از ظاهر آیه بر می‌آید که « ﴿ لا تَقتُلُوا أَنفُسَکُم » یعنی خودکشی نکنید. اگر «أنفسکم» را هم مثل اصل «اموالکم» در نظر بگیریم، یعنی همه انسان‌ها. «فَلا تَقتُلُوا أَنفُسَکُم» یعنی یکدیگر را مکشید، هر آینه خدا با شما مهربان است این معنای ظاهر است. اما وجود این بخش مستقیماً و ضمن یک آیه، پس ازجمله « ﴿ لا تأکُلُوا أَموالَکُم بَینَکُم بِالباطِلِ » پرتو جدیدی بر مفهوم اصل اول می‌افکند. شاید آنچه از این مقابله روشن می‌شود، این است که قرآن کریم می‌خواهد بگوید : شما ای مؤمنان، اگر اموال خود را به ناحق خورید و معامله خود را با رضایت هر دو طرف انجام ندادید، دچار درگیری داخلی می‌شوید.

خطرهایی که جوامع را در نتیجه بی‌حرمتی به اموال مردم و به ناحق خوردن اموال و تمایل شدید برای استثمار ضعیف و غصب کردن حقِ ضعیف به دست قوی، همه و همه، تهدید می‌کند، جامعه را در معرض خطر یا نابودی از درون و جنگ میان افراد آن جامعه قرار می‌دهد. این اسلوب قرآنی در آیات صدقات نیز آمده است : « ﴿ وَ أَنفِقُوا فِی سَبِیلِ اللهِ وَ لا تُلقُوا بِأَیدِیکُم إِلَی التَّهلُکَة .»[92] در این آیه تأکید شده است که انفاق انسان را از هلاک نجات می‌دهد و انفاق نکردن جامعه را در معرض نابودی قرار می‌دهد. این چیزی است که در جوامع فاقد عدالت مشاهده می‌کنیم. این جوامع دچار تجزیه‌ها و انقلاب‌ها و جنگ‌های داخلی می‌شوند و در نتیجه، آن‌گونه که قرآن کریم می‌گوید، دچار هلاکت می‌شوند.

هنگامی که جامعه به نظام صحیح، که نتیجه رضایت طرفین و قائم به عدالت در مبادله اموال میان شهروندان است، بی‌اعتنایی کند، چنین جامعه‌ای بی‌شک دچار جنگ داخلی یا به تعبیر قرآن کریم قتل نفس می‌شود که در نتیجه این وضعیت و مخالفت‌ها حاصل می‌آید. بنابراین، طبیعی است که در پایان آیه بگوید : « ﴿ إِنَّ اللهَ کانَ بِکُم رَحِیماً » اینجا نکته‌ای وجود دارد که آیه بعدی را روشن می‌کند : « ﴿ مَن یَفعَل ذلِک عُدواناً وَ ظُلماً »، یعنی خود را بکشد یا اموال یکدیگر را به ناحق خورد، « ﴿ مَن یَفعَل ذلِک عُدواناً وَ ظَلماً فَسَوفَ نُصلِیهِ ناراً ،» آتش در دنیا و آتش در آخرت که نتیجه طبیعی انحرافی است که حاصل اعمال است. « ﴿ وَ کانَ ذلِک عَلَی اللهِ یَسِیراً

والسلام علیکم و رحمـة‌اللّه و برکاته.

[92]. «در راه خد انفاق کنید و خویشتن را به دست خویش به هلاکت میندازید.» (بقره، 195)

صفحه61 از396