یا اندازه‌گیری زمین. این قسطاس متعارف نزد مردم است. می‌خواهد به مردم بگوید : ای مؤمنان، قرآن کلام خداوند است که ژرفایش هیچ حدی ندارد و معانی بسیاری دارد. هر اندازه که در قرآن بیشتر تعمق کنی، معانی بیشتر و شامل‌تر و وسیع‌تری می‌فهمی. بنابراین، قسطاس، فقط وسیله اندازه‌گیری عادی نیست. هرچند قسطاس ترازوی عادی را نیز شامل می‌شود، غیر آن را نیز در بر می‌گیرد. توضیح اینکه «میزان»، وسیله‌ای است که با آن چیزها را اندازه می‌گیرند. آن چیز اگر شکر یا نان باشد، آن را با ترازوی عادی وزن می‌کنند؛ اگر پارچه باشد، با متر اندازه‌اش می‌گیرند؛ اگر گرما باشد، با دماسنج اندازه‌گیری‌اش می‌کنند؛ اگر سرعت ماشین باشد، با نشان‌گر سرعت ماشین اندازه‌گیری‌اش می‌کنند؛ اگر برق باشد، آن را با کنتور اندازه‌ می‌گیرند. این‌گونه است که هرچیزی میزانی دارد و میزان «انسان» علی بن ابی‌طالب است.

اگر می‌خواهی بفهمی که موزون هستی یا سبک هستی یا سنگین و اگر می‌خواهی بفهمی که در راه راست گام می‌گذاری یا در انحراف به سر می‌بری، خود را با علی بن ابی‌طالب بسنج، و او کسی است که - همان‌طور که از ابن الحبیب شنیده‌اید - می‌گوید : یاران من و گروه من با دو نشانه شناخته می‌شوند : پایبندی به اوقات نماز و احسان به برادران مؤمنشان. بنابراین، نام بردن از «علی» مثالی است برای قسطاس و مقصودْ انحصار معنای قسطاس در او نیست.

امامان ما برای ژرفا بخشیدن به اندیشه مسلمانان و تلاش برای فهم مطالب تازه از قرآن از این اسلوب پیروی کرده‌اند. به همین سیاق می‌بینیم که امام صادق و امام باقر (علیهما السلام) که در زمان جریان‌های فکری و اعتقادی و سیاسی و علمی در جامعه اسلامی زندگی‌ می‌کردند، همواره می‌کوشیدند که احکام و راه‌حل‌ها و رفع شبهات را تبیین کنند و آن‌گاه می‌گفتند : این مطلب و مطالب مشابه آن از کتاب خدا دریافت می‌شود. این امر در تفاسیر این دو امام از قرآن به وضوح و به کثرت یافت می‌شود.

درباره «نعیم» در آیه « ﴿ ثُمَّ لَتُسْأَلُنَّ یَوْمَئِذ عَنِ النَّعِیمِ ﴾ »[37] باید گفت که نعیم یعنی نعمت. کامل‌ترین نعمت و برترین نعمت‌ها در نص قرآن چیست؟ پاسخ را از این آیه می‌فهمیم : « ﴿ الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَرَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلَامَ دِینًا ﴾ .»[38] می‌گوید : « ﴿ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی ﴾ .» بنابراین، نعمت تمام و کامل، ولایت علی بن ابی‌طالب است.

آیا ممکن است که «نعیم» نان و گوشت و آسایش و سلامتی را شامل شود، ولی هدایت و ولایت و تام و تمام شدن نعمت و کامل شدن دین را در بر نگیرد؟ طبق این تفسیر، نعیم بدون تردید یعنی کامل‌ترین نعمت‌هایی که آیه شامل آن‌ها می‌شود و مدلول آیه است، و اینکه چرا چنین می‌گویم، خود بحث عمیقی دارد.

چرا ولایت تام و تمام شدن نعمت و کامل شدن دین و رضایت پروردگار دانسته شده است؟ این مبحثی طولانی است که ما به اذن خداوند در شب‌های آینده در بحث از معنای ولایت و نقش ولایت که در حدیث شریف آمده است که در روز قیامت «مانودی بشیء مثل ما نودی بالولایة» به آن میپردازیم.

و اما سخنان من: سخن ما در تفسیر آیه شریفه