گام به گام با امام موسی صدر جلد 10
یعنی اینکه انگیزه آن تخلق به اخلاق خداست. اخلاق خدا آن صفات معروف و متعالی است که آنچه مختص ذات الهی است، از آن استثنا میشود و سایر صفات از آن اقتباس میشود؛ صفاتی از قبیل علم، رحمت، عدل، عزت، جمال و غیره.
اینجا دو رکن عبادت با همدیگر جمع میشوند، چراکه عبادت نزد خداوند عملی است نیکو و با انگیزه تقرب به خدا صورت میگیرد و این یعنی که عبادت، هر عبادتی، گامی است در راه کمال انسانی و در همان وقت، آزاد شدن از جمود و عقبماندگی. پس عبادات وسیلهای است برای رسیدن به اهداف متعالی که انسان را از غرور و انانیت یا بخل یا جهل یا سستی و تنبلی بازمیدارد. پس عبادت آزاد شدن آدمی است از قیودی حقیقی که انسان عقبمانده با آنها زندگی میکرد. در اینجا باید به این قول خداوند در این آیه بازگردیم : « ﴿ وَ ما خَلَقتُ الجِنَّ و الاِنسَ إِلّا لِیَعبُدون ﴾ »[127] و یادآوری کنیم که تفاسیری که از رسول اکرم(ص) وارد شده، معنای «لِیَعبُدون» را «لِیَعرِفُون» تفسیر میکند؛ یعنی راه رسیدن به معرفت، عبادت است و عبادت راه معرفت است.
در این بحث بُعد تربیتی را میبینیم که از این کلمه مبارک درک میشود؛ کلمه «عبده» در این آیه و اینکه عبادت، محمد را لایق این ارج نهادن الهی قرار داده که همان انتقال معجزهگونه از مسجدالحرام به مسجدالأقصی است و آنچه از مفاهیم جهانشمول و انسانشمول در ورای این معنا نهفته است. چنانچه علت معکوس شود، نتایج نیز معکوس خواهد شد که به تعبیر فلسفی نفی علت به نفی معلول میانجامد.
حال ما با پدیده طغیان و تکبر مواجه هستیم که سبب دور شدن از هر دو رکن عبادت است؛ آزار و بدرفتاری و نیت بدرفتاری. نتایج آن را هم در کسانی که مسجدالأقصی را اشغال کرده و ساکن آنجا شدهاند، میبینیم. نتایج درازمدت اعمال آنان و طغیان آنها هم چندان دور نیست. نتیجه اعمال آنها و طغیان آنها عقبنشینی و بازگشت به خودخواهیها و تنگنظری است. این آیات که در بحثهای پیشین قرائت کردیم به این حقیقت اشاره دارد، خصوصاً این آیه :« ﴿ فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ أُولَاهُمَا بَعَثْنَا عَلَیکُمْ عِبَادًا لَنَا أُولِی بَأْس شَدِید فَجَاسُوا خِلَالَ الدِّیارِ ﴾ »[128] و این آیه :«فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ الاخِرَةِ لِیسُوؤُا وُجُوهَکُمْ وَلِیدْخُلُوا الْمَسْجِدَ کَمَا دَخَلُوهُ أَوَّلَ مَرَّة وَلِیتَبِّرُوا مَا عَلَوْا تَتْبِیرًا»[129] و این آیه :« ﴿ وَإِنْ عُدْتُمْ عُدْنَا وَجَعَلْنَا جَهَنَّمَ لِلْکَافِرِینَ حَصِیرًا ﴾ .»[130]
والسلام علیکم و رحمـةاللّه و برکاته.
[127]. «جن و انس را جز برای پرستش خود نیافریدهایم.» (ذاریات، 56)
[128]. «چون از آن دو بار، وعده نخستین در رسید، گروهی از بندگان خویش را که جنگاورانی زورمند بودند بر سر شما فرستادیم. آنان حتی در درون خانهها هم کشتار کردند.» (إسراء، 5)
[129]. «و چون وعده دوم فرارسید، کسانی بر سرتان فرستادیم تا شما را غمگین سازند و چون بار اول که به مسجد در آمده بودند، به مسجد درآیند و به هرچه دست یابند، نابود سازند.» (إسراء، 7)
[130]. «و اگر بازگردید، بازمیگردیم و جهنم را زندان کافران ساختهایم.» (إسراء، 8)