صورت خواهد گرفت، تعیین و تحدید می‌شود.

سایر دسته های اسلامی طی جنگ…

مسلمانان عموماً و شیعیان خصوصاً اکثریت نفرات احزاب چپ را تشکیل می‌دهند. نسبت این احزاب به عدد مسلمانان ناچیز است و به 10 درصد هم نمی‌رسد. سنی‌ها بیشتر و عده کمی از شیعیان در حزب‌های ناصری فعالیت می‌کردند که آن‌ها غالباً به صورت جنبش بودند، نه حزب و هم‌اکنون غالباً منحل شده‌اند. چند سازمان کوچک دینی به نام عباد الرحمان و المجاهدین با ایدئولوژی‌ای کاملاً شبیه به اخوان‌المسلمین و یا حزب «تحریر» بیشتر در شمال لبنان وجود دارند. حرکت محرومین تا به حال روابطی با آن‌ها نداشته است.

رابطه شما و حرکت و مجلس با مراجع شیعه در عراق و ایران چگونه است؟

اصولاً شیعیان لبنان از ایام عهد طلایی جبل‌عامل روابط عمیقی با شیعیان ایران داشته‌اند. از اواخر ایام عثمانی تا این اواخر این روابط قطع شده و یا به حداقل تقلیل یافته بود. در 15 سال اخیر، از طرفی به علت توسعه روابط و ارتباطات و از طرفی دیگر، با تلاش‌هایی که از طرف رهبری شیعه در لبنان شده است، این روابط تقویت می‌شود. در سال‌های 1340 تا 1342 شمسی، نهضت‌هایی که در بین شیعیان ایران صورت گرفت، عکس‌العمل‌های نسبتاً وسیعی در میان شیعیان لبنان ایجاد کرد.

روابط شیعیان لبنان با نجف به دلیل حضور روحانیون لبنانی در آنجا بسیار است. این روابط کاملاً مذهبی و سنتی است. با تأسیس مجلس اعلای شیعیان، وقتی که مرجع فقید آقای حکیم، روابطی تیره با دولت عراق داشتند، مجلس اعلا به نفع آقای حکیم موضع گرفت؛ از آن زمان تاکنون، روابط با دولت عراق تیره است، ولی با مراجع شیعه در نجف این روابط همچنان برقرار است.

پس از فوت آقای حکیم، در یک کنفرانس مطبوعاتی در لبنان، حضرت آیت‌الله آقای خمینی یکی از بزرگ‌ترین مراجع شیعه در جهان اعلام شد. به دنبال آن روابط شیعیان لبنان با ایشان رشد می‌کند. هرچند جنگ لبنان به واسطه مطبوعات ایران به‌طور دقیق در افکار عمومی ایران منعکس نمی‌شد، خواه‌ناخواه موجی عظیم در مردم شیعه ایران ایجاد کرده است که موجب کمک‌های محدودی به نفع جنگ‌زدگان لبنان شده است. متأسفانه، دولت ایران در این راه بعد از جنگ و در حال جنگ به هیچ‌وجه کمکی به شیعیان لبنان نکرده است. از طرف مراجع عموماً و از طرف حضرت آیت‌الله خمینی خصوصاً اعلامیه مؤثر و مفصلی صادر شده است. مجلس اعلای شیعیان تلاش فوق‌العاده کرده است که حوادث لبنان را به‌طور دقیق به عرض شیعیان ایران و همه جهان برساند و در این راه هیئت‌های نمایندگی گوناگونی به اغلب کشورهای اسلامی فرستاده است. گزارش مکتوب این حوادث به‌طور تقریباً ماهیانه برای همه مراجع و به‌خصوص برای حضرت آیت‌الله العظمی آقای خمینی ارسال می‌شد و ایشان هم گاه‌بی‌گاه با نامه‌های خود محبت خود را درباره مبارزه مقدس شیعیان لبنان اعلام می‌کردند.

برنامه آینده چیست و آینده لبنان را چگونه می بینید؟

درباره شیعیان اراده الهی خواسته است که در ربع قرن گذشته، حداقل به‌طور مستمر و مداوم در مقابل اسرائیل روبه‌رو و سینه‌به‌سینه قرار گیرند،