اجتناب می‌ورزد و مدعی است که مؤسس مذهب دُروز، هرمس، شخصیت افسانه‌ای یونانی است. این‌ها سیاست مجلس اعلای شیعیان بود. اما حرکت محرومین سعی می‌کند که فقط و فقط در پیمان‌نامه خود ایمان به خدا و ارزش‌ها و میراث گذشتگان را پایه نهضت خود قرار دهد. راه را برای محرومان مذهب دیگر باز گذاشته است، هرچند هنوز به دلیل تازه بودن نهضت و بحران‌های شدید لبنان موفقیت چندانی به دست نیاورده است. در عین حال، منبع اصلی و راهنمای این حرکت افکار و جهان‌بینی و ارزش‌ها و حتی طرح‌های اجتماعی و اقتصادی اسلام است و روش پیشوایان شیعه روشنگر مبارزه آن‌هاست. از این جهت، روابط این نهضت با مذاهب دیگر تغییر یافته است. هم‌چنان‌که فئودال‌های شیعه و متکبرین و بسیاری از سیاستمداران آن‌ها علاقه‌ای به این نهضت نشان نمی‌دهند و با آن مبارزه می‌کنند. طبقه محروم مذاهب دیگر، به‌خصوص در مناطق عقب‌مانده، مانند جنوب، بقاع، عکا و اطراف بیروت، با علاقه خاصی به رشد این حرکت نظر می‌کنند. هم‌اکنون بیش از 40 نفر از فرهنگیان و تحصیل‌کردگان مسیحی به حرکت محرومین پیوسته‌اند و دبیرخانه‌ای به نام دبیرخانه "فکر متعهد در خدمت محرومان" تأسیس شده است. در بحران فعلی لبنان حرکت محرومین توانست همه شیعیان، جز عدد بسیار کمی، را در میدان تعیین سرنوشت و برای دفاع از وحدت لبنان و مقاومت فلسطین و هم‌اکنون برای دفاع از جنوب لبنان در برابر اسرائیل، بسیج کند.

جنگ لبنان چه تأثیری در این روابط، هم با سنی ها و هم مسیحیان، گذاشته است؟

حتماً این روابط تغییر کرده است. اما سبب این تغییر روش مذاهب دیگر است. به نظر ما روابطی که گفته شد، برای شیعیان در حکم استراتژی است. علت تغییر روش سایر مذاهب به این شرح است: به‌طور خاص مارونی‌ها و تا حدی کاتولیک‌ها و کمی هم ارتدوکس‌ها، در حوادث لبنان هر‌چه بیشتر از مسلمانان و از جهان عرب دور شدند. آن‌ها هنوز اطمینان به همزیستی با مسلمانان عرب را به‌طور کامل پیدا نکرده بودند. در جریان جنگ وحشیانه لبنان که صورت گرفت، درجه وحشت آن‌ها و بی‌اعتمادی‌شان به مسلمانان تا حد زیادی بیشتر شده است که خود یک نوع بیماری اجتماعی شناخته می‌شود و باید معالجه شود. این امر سبب شد که روابط آن‌ها با شیعیان نیز به صفا و رونق سابق نباشد. به‌خصوص، همان‌طور که گفته شد، در‌مورد شیعیان به یک نوع ناامیدی و تلخی شکست گرفتار شده‌اند. از مسیحیان، بسیاری از ارتدوکس‌ها و همه ارمنی‌ها همچنان روابط خوب خود را با شیعیان حفظ کرده‌اند. قابل توجه است که ارتدوکس‌ها در سوریه 750 هزار نفر هستند و پیشوای بزرگ روحانی آن‌ها نیز در سوریه است. گذشته از اینکه قبطی‌های مصر و عموم مسیحیان شوروی و اغلب مسیحیان ترکیه ارتدوکس هستند. ارتدوکس‌ها نیز در یونان و قبرس در اکثریت هستند. شیعیان در نتیجه حوادث لبنان از مقاومت فلسطین کمی دور شدند و این خود نتیجه خستگی و خسارات جنگ است. از وسط جنگ یا دقیق‌تر، در مرحله دوم جنگ، عموم مسلمانان از شیعه و سنی و دروزی روش خود را از روش احزاب چپ جدا کردند و این خود نوعی انقلاب در وضع سیاسی مسلمانان ایجاد کرده است که مسلّماً با تغییرات شگرفی که در داخل مقاومت فلسطین