این جنگ، پیروزی ندارد و صرفاً یک مانور سیاسی زیان‌بار و خطرناک است و از این رو، همه مایل به پایان یافتن آن هستند.

5. اعراب و به‌ویژه عناصر اصلی آن (اعضای کنفرانس ریاض) و به‌طور اخص، سوریه، مسئولیت مضاعفی نسبت به لبنان بر عهده گرفتند و اگر این امر به‌طور کامل انجام می‌گرفت، اثری از توطئه نمی‌ماند و بلکه دیگر رخ نمی‌داد.

اوضاع جنوب به چه سمتی می‌رود؟

در جنوب هنوز جنگ لبنان ادامه دارد؛ افزون بر آن، نیروهای بازدارنده نمی‌توانند وارد جنوب شوند. از این رو، اسرائیل در حال حاضر از عنصری جدید بهره می‌برد که آن را قادر می‌کند تا در صورت به تنگ آمدن از فشارها به اعراب حمله کند. این عنصر جدید این است که افکارِعمومی جهان این دروغ را باور کرده که اسرائیل از مسیحیان در برابر اکثریت مسلمان در جنوب پشتیبانی می‌کند، و این چیزی است که مناخیم بگین به آن تصریح کرده و خطر‌آفرین‌ترین عنصر در عرصه لبنان به شمار می آید.

عنصر دیگری که وجود دارد، این «درک نادرست» برخی از جبهه‌های مخالف فلسطینی و برخی از چپ‌گرایان تندروِ لبنانی است که [می‌پندارند] تنش در جنوب باعث می‌شود مسئله فلسطین زنده باقی بماند و اهرم فشاری بر وجدان عرب باشد.

شکی نیست که این درک نادرست و همچنین موضع راست‌گرایان تندروِ لبنانی، یعنی تلاش برای کسب دستاوردهای بیشتر به ضرر نظام لبنان است و هر دو با نقشه اسرائیل همسوست.

شما به توافق‌نامه قاهره که اجرا نشد و توافق‌نامه شتورا که با مشکل روبه‌رو شده است، چه انتقاداتی دارید؟

اجرای مرحله‌ای توافق‌نامه‌ها، از تجربه‌های کنفرانس ریاض بود؛ یعنی طرح «امنیت مرحله‌ای» که ثابت شد موفقیت‌آمیز نیست. درمورد توافق‌نامه شتورا، مقامات لبنانی به اجرای آن ادامه می‌دهند و فلسطینیان و لبنانیان، به غیر از آن گروه‌هایی که ذکر کردیم، پیگیر اجرای آن هستند، ولی نزدیک بودن منطقه به اسرائیل و کوتاهی در مسئولیت‌ها، دشواری‌های بزرگی در این راه پدید می‌آورد. همواره نظر من این بوده است که حل مشکل لبنان باید از جنوب آغاز شود و هرکه می‌پندارد حل این مشکل به ضرر جنوب یا بدون در نظر گرفتن جنوب امکان پذیر است، سخت در اشتباه است.

جناب امام، نظر شما درمورد اتهام آشکار همزیستی ملت لبنان با دشمنان در جنوب چیست؟

امام صدر نگاهی کرد، در حالی که شبح لبخندی بر لبانش بود؛ لبخندی که وقتی لب به سخن باز کرد، زود ناپدید شد :

هوشیاری و بردباری و آرامش خاطر ملت لبنان در جنوب علی‌رغم دردهای سختی که وصف‌ناپذیر است، خود ضمانت حقیقی صلح است. موضع ملت در جنوب، تنها عامل کنار نگذاشتن سلاح عربی تحریم، بر ضد اسرائیل بود. همه فشارهایی که بر لبنان وارد شد، شکست خورد و هیچ نتیجه‌ای در بر نداشت و مردم دردها و خطرها و رنج آوارگی را تحمل کردند و با دشمن تعامل نکردند.

برخی می‌گویند پیش از توافق بر سر ساختار لبنان فردا، وفاق و همبستگی ملی یا سیاسی شکل