مکان و تاریخ : بیروت

مناسبت : امام صدر این مقاله را در ویژه‌نامه مشترکی که روزنامه النهار لبنان و روزنامه تشرین سوریه در تاریخ 8/10/1977 و به مناسبت چهارمین سالگرد جنگ اکتبر منتشر کردند، به چاپ رساند.

منبع : روزنامه النهار، 8/10/1977؛ أمل و رسالة، شماره 21؛ آرشیو مجلس اعلای شیعیان

متن

قرآن کریم جنگ بدر را روز فرقان نامیده است. بدر جنگی بود که به سبب حمله مشرکان قریشِ مکه به جامعه نوپای اسلامی در مدینه درگرفت و با شکست قریش و پیروزی مسلمانان پایان یافت.

فرقان، از دیدگاه کارشناسان حدیث و تفسیر، به معنای جدا شدن حق از باطل و عدل از تجاوز است؛ یعنی تمایز و تفاوت میان غرور و خودپسندی قریش و شکست آن‌ها در برابر ستم‌دیدگان شهر مدینه که تحولی در معادلات حجاز و بلکه تمام شبه جزیره عرب پدید آورد.

روز بدر یعنی روز مشخص شدن تفاوت میان ضعف ناشی از بی‌برنامگی و بدوی بودن و شتاب‌زدگی با بسیج روحی و روانی که پیامبر برای جنگ پدید آورد، در کنار کشیدن نقشه‌ای دقیق که به پیروزی اصحاب او انجامید، هرچند میزان سلاح و تجهیزات و تعداد سربازانشان اندک بود و احساس نابرابری میان قریش و آن‌ها در درونشان نهفته بود. قرآن کریم درباره این احساس آن‌ها فرموده است : « ﴿ وَلَوْ تَوَاعَدتَّمْ لاَخْتَلَفْتُمْ فِی الْمِیعَادِ وَلَکِن لِّیَقْضِیَ اللّهُ أَمْرًا کَانَ مَفْعُولًا ﴾ .»[24] این تحول سرآغازی برای ساختن تاریخی جدید بود.

از اینجاست که علت اهتمام مسلمانان به این جنگ و رزمندگان و شهدای آن روشن می‌شود، تا آنجا که نزدیک بود جنگ بدر نقطه عطف یا سرآغاز تاریخ مسلمانان شود.

جنگ اکتبر در ماه رمضان واقع شد، یعنی در همان ماهی که جنگ بدر رخ داد و مصادف شد با عید کیپور (غفران)، مهم‌ترین عید یهودیان. در این جنگ نیروهای نظامی عربی از کانال و خط بارلیف در سینا و همچنین از سنگرها و استحکامات ایجاد شده در جولان عبور کردند و بنا بر اعتراف اخیر شارون به رود اردن نزدیک شدند.

در این جنگ غرور و اقتدار اسرائیل و قدرت افسانه‌ای جامعه آن در تسخیرناپذیری و این باور جهانی که اسرائیل پدید آمده است تا باقی بماند و اعتماد ملت اسرائیل و یهودیان جهان به حکومتشان، همه این‌ها به تصویری لرزان و ازهم‌گسسته تبدیل شد که برای بقای خود نیازمند پشتیبانی دائمی و پلی هوایی برای انتقال قدرت از آمریکا به اسرائیل بود. در کنار آن، اعتماد مردم به شک و اتهام تبدیل شد و مهاجرت معکوس شدت گرفت.

[در مقابل] اعتماد‌به‌نفس عرب بازگشت و توانمندی‌های مادی و معنوی آنان در برابرشان آشکار شد و پرده از برابر چشمان جهانیان کنار رفت و هر دولتی شروع به اصلاح یا تغییر مواضع