گام به گام با امام موسی صدر جلد 8

جلد: 8
صفحه: 372

ما هنوز بی‌صبرانه منتظر شنیدن این خبر هستیم، هرچند باور کردن اینکه اسرائیل این امر را بپذیرد، دشوار است، زیرا این اتفاقی بسیار مهم است و به این معناست که مسئله لبنان به‌طور کلی از مسئله خاورمیانه جدا شود شده است. ولی ما با توجه به برخی اطلاعات و علی‌رغم موضع‌گیری‌های تند و بحرانی شدن وضع کنونی، خوش‌بین هستیم.

امام صدر گفت که مسلمانان برای برگزاری کنفرانس سران ادیان و مذاهب آمادگی دارند و آقای سرکیس به آغاز گفت‌وگوی ملی دعوت کرده و اینکه همزیستی توجیه و شرافتی برای لبنان است. وی افزود که فلسطینیان پس از جنگ لبنان به جوهر رسالت خود نزدیک شده‌اند و با تأکید بر اینکه مسئولان سوری به تحولات لبنان خوش‌بین هستند، گفت من بر این باورم که کنفرانس ژنو برگزار خواهد شد و احتمال جنگ بعید است.

امام در پاسخ به سؤالی درباره افزایش گروه‌های دینی تندرو در جهان عرب، گفت :

تردیدی نیست که این سؤال بسیار مهم و حساس است، زیرا از پدیده‌ای واقعی در جهان عرب و بلکه جهان اسلام و حتی کل دنیا سخن می‌گوید و بحثی مفصل و عمیق را می‌طلبد، ولی به‌طور خلاصه می‌توان این پدیده را در شش نکته زیر خلاصه کرد :

اول. در قرن گذشته و اوایل این قرن، اکثر مردم در جهان اسلام، از نظر اجتماعی در حالت تسلیم و قناعت نسبت به وضع موجود به سر می‌بردند و برای فقر و کاستی‌های اجتماعی خود تفسیر غیبی می‌آوردند و می‌کوشیدند فقر در دنیا را با بهشت در آخرت جبران کنند. عامل این حالت، تداوم دوره‌های طولانی عقب‌ماندگی و در کنار آن، عمق و ریشه دواندن ارزش‌های معنوی در دل مسلمانان و احساس بی‌نیازی معنوی مسلمانان با وجود این ارزش‌ها بود.

بدین‌ترتیب، انسان مسلمان از عرصه سازندگی و نظام‌سازی به حاشیه رفت و به پرداختن به عبادت و فعالیت فردی بسنده کرد.

دوم. سپس اندیشه‌های اجتماعی شکل گرفت و شروع به برانگیختن عواطف انسانی کرد و نیازها فزونی یافت و در کنار آن فشارهای آن و دغدغه‌های انسان در قبال آن بالا گرفت.

سوم. سپس اندیشه‌های اجتماعی سوسیالیستی و کمونیستی، نظام مشترک سوسیالیستی سرمایه‌داری، نظام سرمایه‌داری انعطاف‌پذیر و پیشرفته، نظام مشارکت در تولید و غیر آن شکل گرفت و جهان عرب را پس از آنکه مدت‌ها امتناع و تردید نشان می‌داد و در برابر این اندیشه‌ها ایستادگی می‌کرد و آن‌ها را خروج بر دین و خطری برای ارزش‌ها می‌شمرد، درنوردید.

چهارم. از یک سو این جریان‌ها به‌ویژه در جهان عرب با شکست رو‌به‌رو شد، و از سوی دیگر، اندیشه دینی در برابر نیازهای فزاینده ترقی یافت. این تحول فکری احساس می‌کرد که منابع اسلامی، نخستین اندیشه‌ای است که به عدالت اجتماعی فراخوانده است : آن هم به‌گونه‌ای ژرف‌تر و همه‌جانبه‌تر از جریان‌های اجتماعی جدید. در نتیجه، بازگشت به دعوت دینی با گرایش اجتماعی گسترش یافت و در این میان، گاه رنگ اصلاح‌طلبانه و گاه رنگ انقلابی به خود می‌گرفت.

پنجم. در این فضا استقلال رخ می‌دهد و نیت‌های پاک و پلید در هم می‌آمیزد و دشمن و بلکه دشمنان از آن سوء‌استفاده می‌کنند و درگیری‌های عربی نیز درگیری‌های سیاسی داخلی و غیر آن را تقویت