انفجار می‌شود. البته، امروز به‌طور مشخص نشست سالانه سازمان ملل برای بحث درباره مواد اولیه آغاز شد. می‌دانید که این نشست بنابر درخواست دبیرکل سازمان ملل تشکیل شد.

امروز جهان از این بیمناک است که چینی گرسنه خطری باشد برای امریکایی سیر حتی با فاصله‌ای 5 هزار کیلومتری یا بیشتر. به هر حال، این نظریه در میان فلاسفه مطرح نبوده است. اما هنگامی که گروه‌های کاملاً غیرهم‌سطح کنار هم قرار می‌گیرند، کشور در معرض خطر است، مانند خطر تفاوت طبقاتی و نزاع طبقاتی. بی‌شک، فلاسفه‌ای که مشکل اختلاف طبقاتی را مطرح کردند و به جامعه درباره انفجار طبقاتی هشدار دادند، دلیلشان این بود که به‌طور طبیعی در نظام صنعتی در میان شهروندان ثروتمند و مالدار طبقه کارگر به‌وجود می‌آید. تفاوتِ میانِ کارگر محدود و سرمایه‌دار بالانشین در فیلسوف حس خطر ایجاد کرد. چرا؟ زیرا در یک جامعه بین دو طبقه تفاوت وجود دارد. طبقه بتی نیست که پرستیده شود. مشکل در همین تفاوت است، هر تفاوتی که باشد. اگر گروه‌های متفاوت و مناطق مختلف از هم دور بودند، خطر کمتر بود. اما مناطق مختلف نزدیک یکدیگرند.مرزنشینان در چند ساعت در بیروت حاضرند. تلویزیون و روزنامه و پسر کارگر و دختر مهاجر و پسر عمو، همه و همه، لبنانیان را در مکان واحد و میدان واحد قرار می‌دهد.

من می‌بینم که بیشتر مناطق خاورمیانه، حتی مرزهای لبنان که من از بابت آن‌ها شاکی‌ام و آن‌ها هم شاکی هستند، وضعیت بهتری از دیگر مناطق خاورمیانه دارند.

مشکل در تفاوت است. تفاوت در این عرصه مشکل اجتماعی جدیدی در لبنان ایجاد کرده است، غیر از مشکل جنگ و غیر از مشکل اختلاف طبقاتی. می‌توانی این مشکل را «رقابت منطقه‌ای» بنامی، که از بدشانسی رنگ فرقه‌ای هم به خود گرفته است.

گرسنگی فرقه نمی‌شناسد و هر مؤمنی از ستم فرار می‌کند. این اختلاف چشمگیر در این کشور پنهان نیست. اگر سید موسی آن را بیان نکند و یا در باشگاه فارغ‌التحصیلان گفته نشود، در جای دیگری و افراد دیگری آن را خواهند گفت. اگر کسی هم حرفی از آن نزند، جوانان مسئولان را متهم خواهند کرد؛ متهم خواهند کرد آنان را که از جانشینان سخن می‌گویند؛ نمایندگان پارلمان را متهم خواهند کرد؛ جوانان و فرهیختگان همه را به توطئه متهم خواهند کرد.حدیث شریف می‌گوید:«کسی که حق را نگوید، شیطان گنگ است.»

باید بگوییم و متذکر شویم که در حدیث آمده است:«چه نزدیک است که فقر به کفر بینجامد.»

حدیث دیگری از یکی از صحابه بزرگ رسول‌الله می‌گوید:«در شگفتم از کسی که شب را گرسنه به سر می‌برد و صبح شمشیر بر نمی‌کشد.» انسانی را می‌گوید که به ریاست و سیاست و اختلافات فکر نمی‌کند؛ انسانِ شهروند مؤمنِ متدین و او خود یکی از آنان است. حدیث دیگری می‌گوید:« فقر در هر دو جهان روسیاهی است.» این سؤال مطرح است: چرا به فقیری که از این دنیا محروم است، می‌گوییم که در آخرت هم محرومی؟ بله، درست است، زیرا فقیر به فقرش رضایت داده است. فقیر مظلوم نیست بلکه ظلم‌پذیر است و کسی که ظلم را می‌پذیرد، خود ظالم است؛ کسی که ظلم را تحمل می‌کند، در ظلم شریک است. «وَلاَ تَرْکَنُواْ إِلَى الَّذِینَ ظَلَمُواْ فَتَمَسَّکُمُ النَّارُ.»26 این آیه قرآن است و حرف من نیست.