ما بخشی از راه را پیموده‌ایم و اکنون می‌توانیم فرجام راه را با مقایس? مسیری که طی کرده‌ایم، دریابیم.

ما آشکارا به عقب بازگشته‌ایم. طی این مدت مسافتی طولانی را صددرصد در جهت عکس پیمودیم.

ما در برابر دنیا با خودمان و کشورمان و افتخارات تاریخی‌مان و آبرویمان چه کردیم؟ با آیند? فرزندانمان چه کردیم؟ بلکه با وضع کنونی فرزندانمان که جنایت‌های هولناک ما را دیدند، چه کردیم؟ فردا که فرزندانمان این حوادث را به یاد می‌آورند و تاریخ را می‌خوانند، چه خواهند گفت؟ به دنیا چه بگوییم؟ دوستانمان در خارج کشور چگونه به ما نگاه خواهند کرد و فردا در عرص? دیپلماسی و فرهنگ و اقتصاد با ما چگونه برخورد خواهند کرد؟ و بلکه چگونه در کنفرانس‌ها حضور یابیم و در راه کمک به انسان‌ها همکاری کنیم؟ تاکنون چه کسی پیروز بوده است؟ کسانی که دربار? آنان قضاوت کردیم و احکام ستمگرانه و بدون محاکم? خود را اجرا کردیم، آیا حقیقتاً سزاوار مجازات بودند؟

و بالاتر از هم? این‌ها، آیا چنین رفتاری شایست? ما و کشورمان بود؟

ما مردان کلمه، حاملان سخن، سازندگان تمدن‌ها، آبادگران شهرها، سرزمین دانشگاه‌ها، کشور همزیستی، آزمایشگاه فرهنگ‌ها، درواز? شرق، درواز? غرب و محور سه قاره بودیم. ما در جهان از حق پشتیبانی می‌کردیم و تبعیض میان مردم را رد می‌کردیم. جانب‌داری و سیاستِ جناح‌بندی را محکوم می‌کردیم.

در پاسخ، هرچه بگویم، وجدان خودمان را نیز قانع نمی‌کند، چه رسد به دیگران.

آیا ربوده شدن یکی از هم‌کیشان ما بر ما مباح می‌کرد که ده نفر یا بیشتر از بی‌گناهانی را برباییم که تنها گناهشان مذهبی است که تصادف در آفرینش و قوانین کشور برای آنان رقم زده است؟

هم? این‌ها رخ داد و ما خاموش ماندیم. آن را محکوم نکردیم. جنایت‌کاران را پنهان کردیم؛ حتی آنان که حرمت مقدسات را شکستند. قول دادیم آنان را تحویل مقامات قضایی دهیم، ولی به قول خود عمل نکردیم. عکس‌العمل‌ها بالا گرفت و جنایت‌ها بزرگ‌تر شد و ما همچنان ساکت ماندیم و محکوم نکردیم و پرده‌پوشی کردیم و بی‌اعتنایی کردیم.

طی هم? این حوادث ما به دشمنی و عناد خود ادامه می‌دهیم و به گونه‌ای رفتار می‌کنیم که گویا اتفاقی رخ نداده است. به عادات و تفکرات و روش قضاوت خود پایبند می‌مانیم و فقط دیگران را متهم می‌کنیم و مسئولیت حوادث را بر دوش هرچیز و هر فرد و هر دولتی می‌اندازیم و خودمان را از مسئولیت‌هایمان تبرئه می‌کنیم: برخی از دولت‌های عربی مسئول‌اند! ملت مسئول است! دولت‌های بزرگ هستند که بر سر خاک ما با یکدیگر می‌جنگند! فلسطینیان سبب این حوادث هستند! جناح چپ بین‌المللی ما را نابود می‌کند! ولی ما از همه پاک‌تریم.

پس از هم? آنچه رخ داد و رخ می‌دهد، هر اصلاحی را در جامعه تخریب می‌پنداریم و هر تغییر و تحولی را پیروزی یک گروه و شکست گروه دیگر به حساب می‌آوریم، حتی اگر این اصلاحات و تحولات به مصلحت کشور باشد!

پس از هم? آنچه اتفاق افتاد و اتفاق می‌افتد، از پذیرفتن پند و نصیحت خودداری می‌کنیم و به حمایت و دشمنی خود ادامه می‌دهیم و همچنان