گام به گام با امام موسی صدر جلد 2
مناقشه مفید است. به من رحم نکنید. از طرح هیچ بحثی در برابر حاضران از زن و مرد خجالت نکشید. هر بحثی را با هر درجهای از شدت میخواهید بیان کنید و مطمئن باشید که هیچکس نخواهد رنجید، زیرا سؤال و بحث راه کمال است.
اکنون ساعت پنج دقیقه به 8 است. تا ساعت 8:30 درباره موضوع «علل عقبماندگی مسلمانان و چگونگی غلبه بر این عقبماندگی» سخن میگوییم. این موضوع را دوستان پیشنهاد دادهاند. طبعاً، اگر اسباب عقبماندگی مسلمانان را بشناسیم، خواهیم توانست از آن نقطهای که منحرف شدیم، آغاز کنیم.
هرچه بکوشیم که به این پرسش پاسخ دهیم و هرچه بکوشیم که اسباب و موجبات این عقبماندگی را توضیح دهیم، نمیتوانیم واقعیت را توجیه کنیم، زیرا واقعیت عینی بسیار بیرحمتر از اندیشهها و افکار است. یعنی اگر خدا به من توفیق داد و توانستم از همهچیز و از تمام اسباب و عوامل عقبماندگی سخن بگویم، اما به هزارویک دلیل، دلیلی بیرحمتر از واقعیت نخواهیم یافت. واقعیت روشنتر و دردناکتر از هر سخنی است. با این مقدمات وارد بحث میشویم.
برای طرح موضوع مورد بحث راههای مختلفی پیش روی داریم. ما مشاهده میکنیم که جهان اسلام چه کشورهای عربی و چه کشورهای غیرعربی از مناطق پیشرفته و توسعهیافته جهان به شمار نمیآیند، بلکه کشورهای عقبمانده و به تعبیر مؤدبانه، کشورهای در حال توسعه شمرده میشوند. درجات عقبماندگی این کشورها مختلف است. برخی مناطق عقبماندهتر است، ولی عموم این کشورها در دایره عقبماندگی میگنجند. ازهاینهرو، سفیران و فرستادگان و نمایندگانی که از کشورهای توسعهیافته به این کشورها میروند، به سبب عقبماندگی این کشورها و نبود امکانات کافی، مبلغی اضافه بر حقوق دریافت میکنند.
وقتی وضعیت کشورهای اسلامی را بررسی میکنیم، تقریباً هیچ کشوری را نمییابیم که از قدرتهای بزرگ و یا از کشورهای صنعتی و صادرکننده تولیدات صنعتی و یا صادرکننده نیروی کار متخصص و کارشناس باشد، در حالی که بخشی از جهان مسیحی مانند امریکا و اروپا پیشرفتهاند و بخشی از کشورهای غیرمتدین مانند اتحاد شوروی و ژاپن جزو کشورهای پیشرفتهاند. سبب چیست؟ آیا عقبماندگی مناطق اسلامی ناشی از اسلام است؟ یا اینکه اسباب دیگری در میان است؟ این سؤال مطرح است.
طبعاً، لزومی ندارد که از جزئیات عقبماندگی سخن بگوییم. عقبماندگی در تولید، عقبماندگی در سطح زندگی و حتی عقبماندگی در اخلاق و بیشتر از اینها، عقبماندگی در فعالیتهای دینی.
جزئیات نگرانکننده و آزاردهنده احساسات را رها میکنیم و به این حد بسنده میکنیم که آنچه اتفاق افتاد، آن چیزی نیست که خدا برای ما خواسته است. خدا برای ما عزت خواسته است: وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِینَ.[93] ولی این امر اتفاق نیفتاد. ما درباره این مشکل و پاسخ آن بحث میکنیم. چند نکته است که باید بررسی شود.
نخست، معنای پیشرفت و عقبماندگی چیست و مقیاس و معیار آندو کدام است؟ مقیاس را مشخص میکنیم و سپس، ملاحظه میکنیم که مترقی و عقبمانده کداماند؟ این مسئله نخست بحث است.
[93]ه«عزت از آنِ خدا و پیامبرش و مؤمنان است.» (منافقون، 8)