لبنان و همه مردم لبنان سودمند باشد. ما این سلسله سخنرانی‌ها را ترتیب دادیم، زیرا نهاد هم‌اندیشی عمیقاً ایمان دارد که دین، زیربنایی استوار در زندگی ملت‌ها و امت‌هاست و امور معنوی، ریشه در آداب و رسوم کشور ما دارد و هر خیزشی که در این کشور رخ می‌دهد، باید برخاسته از معنویتی زلال باشد تا بتواند در امور زنده و پویای غیر دینی، تأثیرگذار باشد. نهاد هم‌اندیشی، همچنین، ایمان دارد که در میان همه کشورها، تنها لبنان است که می‌تواند تجربه بزرگ تعامل میان ادیان آسمانی را عملی کند و محلی برای هم‌گرایی و اتحاد آن‌ها همراه با خیر و مهرورزی باشد.

توجه به این نکته ضروری است که هر حلقه از این سلسله سخنرانی‌ها به موضوعی که برای آن تعیین شده است، می‌پردازد و از حدود آن فراتر نمی‌رود و وارد موضوعاتی که برای دیگر حلقه‌ها تعیین شده است، نمی‌شود. بنابراین، شایسته است به محتوای سخنرانی، چیزی را که نهاد هم‌اندیشی و سخنرانان قصد نکرده‌اند، تحمیل نکنیم.

فرقه‌های دینی لبنان، میراث‌دار افتخاراتی هستند که پایه‌گذاران آن‌ها به منابعی که زمین را به آسمان پیوند داده‌اند، تکیه داشته‌اند، وگرنه نمی‌توانستند این‌گونه افتخارآفرینی کنند. منابعی که این افتخارآفرینان بر آن‌ها تکیه داشتند، انسان‌ها را بر آن می‌داشت که چند روزی را در زمین، آسمانی زندگی کنند؛ روزهایی آکنده از خیزش و آبادسازی و پاکی و مهرورزی و مشارکت آفریدگان در فعل دائمی آفریدگار.

ما از دودمان این افتخارآفرینان هستیم و همگی از رهگذر مسیح و محمد، از یک ریشه معنوی نشئت گرفته‌ایم.

آری، پس از آخرین سخنرانی از این سلسله، نهاد هم‌اندیشی به فرجام بحث در موضوع «مسیحیت و اسلام در لبنان» پی خواهد برد، ولی آنچه مهم است اینکه گمان نکنیم فصلِ برداشت فرارسیده است، چراکه اولاً، محدوده مباحث بسیار گسترده است. برخی از این مباحث به چشم می‌آید و برخی نیز همانند مباحثی که این دو دیانت به آن‌ها می‌پردازند، به چشم نمی‌آید. این مباحث به زمانی بیش از ده‌ها ساعتی که هر سخنران برای آماده کردن مطالب خود وقت گذاشته است و بیش از چند ساعتی که حاضران در سالن، به سخنان سخنرانان ارجمند گوش فرا می‌دهند،نیاز دارد.

ثانیاً، بضاعت ما این است و نمی‌توان آن را جامع و کامل دانست. کسانی که مایل‌اند در این میدان پابگذارند، بسیارند و که می‌داند؟ چه بسا آنان طرحی غیر از آنچه ما در پیش گرفته‌ایم، دنبال کنند. مهم این است که نهاد هم‌اندیشی لبنان و سخنرانان آن در این میدان پیش‌قدم شدند و امید دارند که بتوانند همت دیگران را نیز برانگیزند تا همه صاحبان نیت‌های پاک، این مسئله را بررسی کنند و در ارائه راه‌حل برای آن مشارکت کنند.

ثالثاً، حرف آخر را ما نمی‌زنیم. حرف آخر از آنِ خداوندی است که همراه ما و در میان ماست. از آنجا که خود خداوند به شئون آفریدگانش رسیدگی می‌کند و فهم ما از پی بردن به مشیّت او ناتوان است، ما حداقل می‌توانیم همواره عقل‌های خود را باز و دل‌هایمان را آماده نگه داریم تا پذیرای توجه خداوند به ما باشد. مهم آن است که با ایمان و امید و مهرورزی در زمین کار و تلاش کنیم تا فصل برداشت که خداوند ما را به آن وعده داده است، فرا رسد.

حاضران گرامی، این‌ها نکاتی است که به ذهن