است که هم حرکت‌دهنده باشد هم بازدارنده: حرکت‌دهنده به سوی خیر و بازدارنده از شر.

ایمان انتزاعی ایمان نیست. ایمان به خدا آن است که سبب شود که مقدس‌ترین چیز و بزرگ‌ترین هدف برای تو خدا باشد. در این صورت تو برای راه رفتن، عصای علم را در دست می‌گیری، با شمشیر علم می‌جنگی، بر مرکب علم سوار می‌شوی و با نور علم راه خود را می‌یابی. در این صورت است که علم در خدمت حق و راستی است.

ما اینجا در شرق با محنت دشمن‌مان اسرائیل روبه‌رو هستیم. اسرائیل بهترین نمونه برای خطر علم منهای تهذیب است. آیا این درست است که ما را به این وضع رسانده‌اند که مسئله فلسطین مبهم است و از ما، از جهان عرب می‌پرسند که چرا حقیقت را برای آنان روشن نمی‌کنیم. شما رسانه دارید؛ شما تجهیزات دیداری دارید. کوچک‌ترین منطقه خشکی در دورترین نقاط زمین برای علم جدید شناخته شده است. صخره‌های رودس و جزایر کالیفرنیا و قطب شمال و جنوب برای دانشگاه‌ها آشنا هستند. امروزه علم قطره‌های دریا را شمارش کرده است. در کتاب‌ها درباره ژرفای دریاها مطلب نوشته شده است. پس چطور از حقیقت مسئله ما و ستمی که در این منطقه از آن رنج می‌بریم، بی‌خبرید؟

این چه علمی است که سبب ویرانی شده و استعمار را پدید آورده و به نزاعی همیشگی، آن را نزاع قومی یا هرچه می‌خواهید بنامید، انجامیده است. علمی که سبب نزاعی همیشگی شود، گمراهی دور و دراز است.

3. سخن پایانی رئیس مدرسه، پدر روحانی استاد توفیق خباز

حاضران گرامی، من هر سال در چنین مناسبت فرخنده‌ای سفارش‌هایی به فارغ‌التحصیلان می‌کردم. ولی اکنون با وجود سخنان ارزشمند امام جایی برای سخنان من نمی‌ماند و ازهاینهرو، به سخنان جامع و کامل ایشان بسنده می‌کنم.

فارغ‌التحصیلان گرامی سال 1970، دوست دارم از مرواریدهایی که امام با سخنان خود به شما بخشید، گردنبندی بسازم و آن را به گردن هریک از شما فارغ‌التحصیلان بیاویزم تا زیور شما باشد. به قول سلیمان حکیم: «کیست که زنی شایسته و فرهیخته بیابد، زیرا ارزش آن بیشتر از درّ و گوهر است.» و «خوب‌رویی فریب است و زیبایی از دست رفتنی، آنچه ستودنی است، زن پرهیزکار است.»

از سخنان امام مشعلی فروزان می‌سازم و آن را در دست راست هرهیک از شما قرار می‌دهم تا آن را در تاریکی‌های زندگی فراروی خود بگیرید و به این سخن مسیح عمل کرده باشید که: «باشد تا نور شما بدین‌سان فراروی مردم را روشن کند تا کارهای نیک شما را ببینند و پدر شما را که در آسمان است، ستایش کنند.»

در این هنگامه وداع که شما مدرسه را ترک می‌گویید تا وارد عرصه‌های بزرگ زندگی شوید، شما را به عنایت خداوند بلندمرتبه و توانا می‌سپارم و از او مسئلت می‌کنم که با قدرت خویش ما را محافظت و با هدایت خویش شما را راهنمایی کند و با نعمت‌های خویش شما را از لغزش دور بدارد تا با ستایش خداوند، خدمت به میهن و خوشبخت کردن انسان‌ها، هدف والای زندگی را تحقق بخشید. و او شنوا و پذیرنده است. و در پایان سخنی با امام دارم:

مصیبت دردناکی که در اثر تجاوزهای اسرائیل پیمان‌شکن و جنایتکار بر جنوب لبنان وارد شده، تأثیر