گام به گام با امام موسی صدر جلد 2

جلد: 2
صفحه: 305

ندارد، زیرا مسلمانان ‌به‌رغم ‌تفاوت ‌در مذاهب، در امور اساسی و قواعد اصلی‌ و نقاط ‌اساسی، تفاوت‌ آشکاری ‌ندارند.

آیا اصلاً‌ در اسلام روحانی وجود دارد؟

‌حقیقت ‌این‌ است ‌که ‌در اسلام روحانی ‌وجود ندارد، بلکه ‌کارشناس ‌امور دینی ‌و یا عالم‌ دینی‌ وجود دارد، زیرا در اسلام‌ میان ‌دین‌ و دنیا جدایی ‌نیست. امام ‌علی‌(ع) ‌در وصف ‌این‌ رابطه ‌گفته ‌است: «زهد آن ‌نیست‌ که ‌مالک ‌چیزی ‌نباشی، بلکه ‌آن‌ است‌ که ‌چیزی‌ مالک ‌تو نباشد.»

در برخی ‌کشورها، گاه ‌می‌بینیم‌ که گفت‌وگویی‌ میان‌ رهبران ‌مذاهب ‌شکل ‌می‌گیرد، ولی ‌گویی‌ رقابتی ‌بر سر نفوذ است ‌و نه ‌گفت‌وگوی ‌واقعی. اما همایش قاهره‌ که جمع‌کننده ‌علمای ‌همه ‌مذاهب ‌است، قدرت ‌بیشتری ‌برای ‌ایجاد هماهنگی ‌و وحدت دارد.

درخصوص ‌لبنان، چه ‌امکانی ‌برای ‌سازگاری ‌میان‌ مذاهب ‌اسلامی‌ در درون‌ این‌ کشور وجود دارد؟

‌از زمانی ‌که ‌به ‌ریاست ‌مجلس ‌اعلای ‌شیعیان ‌لبنان ‌برگزیده ‌شدم‌، ‌سخن ‌گفتن‌ درباره این ‌موضوع‌ را آغاز کرده‌ام ‌و دریافته‌ام‌ که ‌امکان ‌گفت‌وگو در قاهره ‌بیشتر از لبنان‌ است. من‌ برای ‌رسیدن ‌به ‌این هدف ‌مقدس‌ تلاش‌های‌ بسیاری ‌کرده‌ام ‌و موافقت ‌علمای‌ بزرگ ‌نجف ‌را نیز در این ‌موضوع‌ کسب ‌کرده‌ام. امیدوارم ‌که ‌این ‌سفرم ‌به ‌قاهره ‌نیز اثری ‌عمیق‌ در نزدیک‌ ساختن ‌راه داشته ‌باشد.

چه ‌الگوی ‌عملی برای ‌تقریب ‌طرح‌ شده ‌است؟

برای ‌دستیابی ‌به ‌وحدت ‌فقهی‌ به مقدماتی نیازمندیم. با تأسیس ‌مؤ‌سسه ‌دارالتقریب ‌بین‌ مذاهب ‌اسلامی ‌در قاهره ‌و آغاز تألیف ‌دایرة‌المعارف‌های ‌فقهی‌ این‌ اتفاق ‌افتاده ‌است. چنان‌که ‌در نجف، کتاب‌هایی‌ درباره اصول ‌عمومی‌ فقه تطبیقی منتشر شده‌ است. بنابراین، ‌زمینه‌ها و مقدمات محقق ‌شده ‌است ‌و تنها به دیدارها و گفت‌وگوها و وضع ‌مبانی نیازمند ‌است، و پیش‌ از طرح‌ ‌مجلس اعلا ‌در لبنان، کمیته‌ای ‌مقدماتی ‌با هدف ‌برنامه‌ریزی برای ‌تأسیس ‌مؤ‌سسه‌ای ‌واحد که ‌اهتمامش‌ تحقق ‌وحدت‌ فقهی ‌باشد، تشکیل ‌شد. من‌ معتقدم ‌که ‌این ‌کار شدنی ‌است‌ و نیازمند زحمت ‌فراوانی ‌نیست.

نظر شما درباره ساختار فرقه‌ای ‌لبنان ‌چیست؟ و به ‌تعبیر بهتر، نظر شما درباره ‌شعار سکولار کردن دولت ‌که ‌برخی ‌عناصر مخلص ‌در لبنان ‌طرح‌ کرده‌اند، چیست؟

‌واقعیت این ‌است ‌که ‌من در مقام عالمی ‌دینی، معتقدم ‌که این فرقه‌گرایی که ‌مبنای‌ دولت ‌در لبنان ‌شده‌ است، نسبتی ‌با دین‌ ندارد. این‌ فرقه‌گرایی ‌برای ‌تقسیم‌بندی‌ و طبقه‌بندی ‌شهروندان ‌و تفکیک‌ حقوق ‌و وظایف‌ دولت وضع ‌شده ‌است. ازهاینهرو، می‌بینیم ‌مطلوب ‌آن‌ است‌ که ‌در شناسنامه ‌نام فرقه ‌معین ‌نوشته‌ شود و مطلوب‌ آن ‌نیست ‌که ‌دارنده ‌این ‌شناسنامه‌ التزامی ‌دینی ‌داشته‌ باشد. شاید شما تعجب‌ کنید که ‌بیشترین‌ تعصب فرقه‌ای‌ را در لبنان، کسانی ‌دارند که ‌تدین کمتری ‌دارند؛ آنان ‌نه‌ با مسجد سروکار دارند و نه ‌با کلیسا. فرقه‌گرایی ‌‌دین ‌و راهبر ‌دولت نیست، بلکه ‌تنها برای‌ تقسیم‌ و طبقه‌بندی ‌مردم ‌نهاده ‌شده ‌است. بنابراین، فرقه‌گرایی ‌در لبنان بحثی ‌سیاسی ‌است ‌و نه‌ بحثی ‌دینی‌. ازهاینهرو، درباره این‌ موضوع‌ از حیث ‌سیاسی‌ بحث می‌شود و ما ‌با این‌