گام به گام با امام موسی صدر جلد 11
جلد:
11
صفحه:
419
تنگ میکند، خواست و اراده خدا در تعیین روزی انسانها، همانند خواست و اراده او در هدایت یا گمراهی انسانهاست. خدا هرکه را بخواهد، هدایت و هرکه را بخواهد، گمراه میکند. این خواست و اراده با مسئولیت انسان منافاتی ندارد، زیرا همانطور که گفتم، این اراده، در ردّ باورهای پیشین یهود و غیریهود است که انسانها را دستهبندی میکردند و برای خدا قانون تعیین میکردند. میگفتند خدا باید گروهی را وارد بهشت و گروهی را وارد آتش کند و مانند آن. ولی خدا تابع دستهبندیهای آنان نیست و بر اساس خواست و اراده خود عمل میکند.
حال باید دید اراده خدا به چه چیز تعلق گرفته است؟ « ﴿ وَ نَفْس وَ مَا سَوَّاهَا * فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَ تَقْوَاهَا * قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَکَّاهَا * وَ قَدْ خَابَ مَنْ دَسَّاهَا ﴾ .»[481] اراده خدا به این تعلق گرفته است که سرنوشت انسان در گرو اراده خود او و وضع جامعه او باشد، یعنی هرگونه خودش اراده کند و بخواهد.
خواست خدا در زمینه تنگدستی یا گشادهدستی این است که در گرو تلاش فردی و اجتماعی انسان باشد. البته ممکن است انسان تلاش کند و به نتیجه مطلوب نرسد که عامل آن اوضاع اجتماعی و مشکلات جامعه است. طبیعتاً انسان نمیتواند همزمان بر فعالیت فردی و فعالیت اجتماعی تسلط داشته باشد، ولی باید به عنوان فرد یا جامعه در این راه تلاش کند.
اما اینکه گفتند بیماریها و بلاها کفاره گناهان است، بله، اگر صبر کند و تسلیم اراده خدا باشد و بیتابی نکند، کفاره گناهانش خواهد بود. اینطور نیست که هرکس بیمار شود، گناهانش پاک میشود، بلکه « ﴿ وَلَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَیْء مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْص مِنَ الْأَمْوَالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَرَاتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرِینَ * الَّذِینَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِیبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ ﴾ .»[482]
وقتی انسان به مصیبتی گرفتار میشود، اگر مؤمن باشد و باور داشته باشد که ما از خدا هستیم و به سوی او بازمیگردیم، ایمانی ریشهدار دارد. اما کسی که به مجرد گرفتار شدن به مصیبتی، زبان به کفر و ناسزا میگشاید، در برابر مصیبت تسلیم میشود و شکست میخورد. گرفتار شدن برای چنین انسانی کفاره گناهان نیست. درمورد همه گرفتاریها و مصیبتها چنین است.
مورد دیگر، خشم است. اگر انسان خشمگین شود و بتواند ایمان خود را حفظ کند، مؤمن است. قرآن کریم در اینباره میفرماید: « ﴿ یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُونُوا قَوَّامِینَ لِلهِ شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ وَ لاَ یَجْرِمَنَّکُمْ شَنَآنُ قَوْم عَلَی أَلاَّ تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَی وَ اتَّقُوا اللهَ إِنَّ اللهَ خَبِیرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ ﴾ .»[483]
مورد سوم، ترس از تنگدستی است: « ﴿ الشَّیْطَانُ یَعِدُکُمُ الْفَقْرَ وَ یَأْمُرُکُمْ بِالْفَحْشَاءِ وَ اللهُ یَعِدُکُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَ فَضْلاً وَ اللهُ وَاسِعٌ عَلِیمٌ ﴾ .»[484]
مورد دیگر، سرمستی از پیروزی و مغرور شدن
[481]. «و سوگند به نفس و آنکه نیکویش بیافریده. سپس بدیها و پرهیزگاریهایش را به او الهام کرده. که: هرکه در پاکی آن کوشید، رستگار شد، و هرکه در پلیدیاش فروپوشید، نومید گردید.» (شمس، 7-10)
[482]. «البته شما را به اندکی ترس و گرسنگی و بینوایی و بیماری و نفصان در محصول میآزماییم و شکیبایان را بشارت ده. کسانی که چون مصیبتی به آنان رسید، گفتند: ما از آن خدا هستیم و به او بازمیگردیم.» (بقره، 155-156)
[483]. «ای کسانی که ایمان آوردهاید، برای خدا، حق گفتن را برپای خیزید و به عدل گواهی دهید. دشمنی با گروهی دیگر وادارتان نکند که عدالت نورزید. عدالت ورزید که به تقوا نزدیکتر است و از خدا بترسید که او به هر کاری که میکنید، آگاه است.» (مائده، 8)
[484]. «شیطان شما را از بینوایی میترساند و به کارهای زشت وامیدارد، درحالیکه خدا شما را به آمرزش خویش و افزونی وعده میدهد. خدا گشایش دهنده و داناست.» (بقره، 268)