و تلاش بپردازند و در دهش تمدنی و فرهنگی، راه مسلمانان نخستین را ادامه دهند.

جناب امام، شما یکی از اعضای برجسته مجمع پژوهش‌های اسلامی هستید. با توجه به نزدیک بودن زمان برگزاری کنفرانس، آیا ممکن است ما را از مباحثی که در این کنفرانس مطرح خواهید کرد، آگاه کنید؟

همان‌طور که می‌دانید، مجمع پژوهش‌های اسلامی زیرمجموعه الأزهر است و هر سال فراخوان برگزاری کنفرانس می‌دهد. خوشبختانه، من افتخار دارم که هر سال در این کنفرانس که بسیاری از دانشمندان و علمای مسلمان از سراسر دنیا در آن گردهم می‌آیند، حضور داشته باشم.

در واقع، علمایی که تا کنون در کنفرانس حضور یافته‌اند، فقها و برخی از علمای آشنا با مسائل اقتصادی بوده‌اند، ولی فضای غالب بر کنفرانس‌ها فضای فقهی بوده است. بنابراین، مباحثی که تا کنون مطرح شده غالباً مباحث فقهی بوده و در کنار آن، به مشکلات بزرگ اسلامی مثل گرفتار شدن امت به اسرائیل نیز پرداخته شده است.

سال گذشته موضوع ربا مطرح شد. می‌دانیم که رواج ربا و تأسیس بانک‌هایی که ربا می‌گیرند، مسئله‌ای حیاتی و مهم برای مسلمانان است. تلاش‌هایی برای ارائه راه‌حل‌هایی در این زمینه صورت گرفت که برخی کشورهای اسلامی در قالب اوراق قرضه و دیگر قالب‌ها آن را اجرا کردند. برخی راه‌حل‌های جایگزین ارائه شد که مباحث ارزشمندی بود، ولی به نتیجه نرسید. به احتمال بسیار در کنفرانس آینده درباره جایگزین ربا بحث خواهد شد. ما نیازمند توسعه هستیم؛ نیازمند به حرکت درآوردن سرمایه‌های راکد هستیم. صاحبان این سرمایه‌ها از ریسک کردن و در معرض خطر قرار گرفتن بیمناک هستند. از این رو، باید ضمانتی برای این سرمایه‌ها و برای به حرکت درآوردن آن‌ها و اطمنیان از امنیت مشارکت آن‌ها در فعالیت‌های اقتصادی وجود داشته باشد و در نتیجه، باید مؤسسه‌ای جانشین برای بانک‌ها پدید آید یا عملکرد بانک‌ها اصلاح شود تا این مشکل برطرف گردد.

گذشته از آن، فکر می‌کنم که مسلمانان در این مرحله یعنی مرحله بیداری و توجه به اصالت خویش، ده‌ها و بلکه صدها مسئله برای بحث و بررسی دارند، از جمله یافتن راه‌حل برای مشکلات امروز در زمینه اقتصاد، در زمینه قیمت‌گذاری، در زمینه تعامل بین ملت‌های اسلامی که در واقع یک امت هستند، ولی در نتیجه جداسازی کشورها از یکدیگر انواع تعاملات جدید میان آن‌ها شکل گرفته است، در زمینه مسائل گمرکی و همچنین امور دیگر و می‌دانید مشکلاتی در زمینه ثروت‌های پراکنده در جهان اسلام پدید آمد و نیز بررسی وظیفه هر فرد مسلمان یا جامعه اسلامی در هر کشوری در قبال دیگر مناطق و کشورها.

مباحث فراوانی برای مطرح شدن در کنفرانس‌ها وجود دارد و غالباً برای پژوهشگر، محدودیت ایجاد نمی‌شود: معمولاً چند مثال ذکر می‌شود و سپس به پژوهشگر میدان داده می‌شود تا هر بحث تازه‌ای را ارائه کند. من نمی‌خواهم مباحث را زودتر از موعد اعلام کنم. متواضعانه، امیدوارم که بتوانم در این کنفرانس مشارکت داشته باشم، إن‌شاءالله.

آیا جنابعالی فکر نمی‌کنید که بانک توسعه اسلامی که اخیراً در جده تأسیس شد و نتایج ارزشمندی در پی داشت، نخستین راه برای چیره شدن بر مشکلی