گام به گام با امام موسی صدر جلد 2
مطالعه در پدیدههای هستی و پژوهش و استدلال علمی بهدست میآید، اما ایمان در مرحلهای پس از این جای دارد. یعنی وقتی که انسان بر مبنای یقینش زندگی کند و در فعالیتها و عواطف و احساساتش آن را بهکار گیرد، آنگاه ایمان را احساس میکند. ایمان بر اثر عمل به مناسک دینی رشد و پیشرفت میکند. عکس این هم البته درست است. بنابراین، ایمان به معنای صحیح آن در افکار و عواطف و فعالیتهای انسانی منعکس میشود و بهعبارتی کوتاه، میتوانیم بگوییم که ایمان همان یقین انسان در مراحل و عرصههای مختلف وجودی اوست. اما صورتِ ایمان همان است که نزد بسیاری از مردم وجود دارد. آنان میگویند که مؤمناند، ولی ایمانشان در اعمال و افکار و عواطفشان انعکاسی ندارد. پس این صورتِ ایمان است، نه حقیقت ایمان. میتوانیم آن را به واژه مسلمان یا مسیحی که در شناسنامه فرد نوشته میشود، تشبیه کنیم. بنابراین، ایمان به معنای درست کلمه، نقشی زنده و مؤثر و فعال در روح انسان دارد.
در پاسخ به سؤال شما باید عرض کنم که من در محیطی با ایمان به دنیا آمدهام. اما ایمان موروثی نمیتوانست در برابر شکها و پرسشهای علمی که برایم پیش میآمد، رویارویی کند. از اینهرو، تلاش کردم که با پژوهش و مطالعه به تثبیت یقین خود بپردازم و آن را به ایمان تبدیل کنم. همچنین، تردیدی نیست که ایمان با مناسک و احساسات دینی در کنش متقابل است، آنچنانکه با فعالیتهایی که از ایمان میجوشد نیز در تعامل قرار دارد.
در طول تاریخ، بر شیعیان مصیبتها و فاجعههای بسیاری گذشته است. استمرار این سختیها و مصیبتها در جان شیعه رسوخ کرده و جزو وجودشان شده است. چهبسا امروز هم برخی از بقایای این فجایع و مصائب را در استمرار همین عادات در نزد آنان بیابیم. اما عمومیت ندارد و باور ندارم که در تمام خانوادههای شیعه این حالتی که گفتید، به چشم بخورد.
بهتر است گفتوگو در این مورد را به فرصت دیگری موکول کنیم.
شیعیانْ اهلبیت(ع) را رهبر و پیشوای خود و آنان را استمرار وجود نبوت خاصه میدانند. ائمه اهلبیت(ع) نیز در جهت دادن به مسلمانان و گسترش فرهنگهای متنوع آنان و در دور نگهداشتن حکام از انحراف و کجروی نقشی بس بارز و گسترده داشتهاند. از سوی دیگر، ائمه تفسیر آیات قرآن را برای مسلمانان بیان کردهاند و به دانشمندان اسلامی، با وجود اختلاف مذاهبشان، راههای اجتهاد درست را آموختهاند. دانشمندان شیعه نیز، پس از ائمه، تأثیری درخشان و نقشی اساسی در توسعه فرهنگ اسلامی و بهویژه، توسعه و بالندگی فقه داشتهاند؛ که این خود به سبب آن است که در نزد علمای شیعه درهای اجتهاد همیشه باز و گشوده بوده است. خلاصه آنکه علمای شیعه همواره به اسلام و اصول و ارزشهای