شده، یا بدین‌معناست که آخرین آیه از قرآن در شب قدر نازل شده یا معنای آن این است که آیاتِ یک سال در شب قدر دوباره نازل شده است یا مقصود تنزیل تدریجی قرآن و نزول دفعی آن است. بی‌شک، ضمیر «إنّا» در « ﴿ إِنّا أَنزَلناهُ ﴾ » برای تعظیم است، زیراکه گاهی ضمیر برای تعظیم به کار می‌رود؛ یعنی ما اسم را ذکر نمی‌کنیم و از ضمیر برای تعظیم استفاده می‌کنیم. در این آیه اسم قرآن نیامده و به جای آن ضمیر ذکر شده است : « ﴿ بِسمِ اللهِ الرَّحمنِ الرَّحِیمِ إِنّا أَنزَلناهُ فِی لَیلَةِ القَدرِ ﴾ .» کلمه قرآن کجاست؟ برای تعظیم و تفخیم حذف شده است.

« ﴿ فِی لَیلَةِ القَدرِ ﴾ .» شب قدر چیست؟ بنابر آنچه پیش از این گفتیم، شب قدر شب نزول قرآن است، زیرا در شب نزول قرآن همه‌چیز مقدر و مشخص و حدود و ثغور معین و راه‌های هدایت و گمراهی روشن می‌گردد. بر این اساس، چرا ما شب قدر را گرامی می‌داریم؟ زیرا بزرگ‌ترین شب در تاریخ انسان است و شبی است که هرچیزی در آن مشخص می‌شود. بنابراین، مانند روز ولادت پیامبر و یا عید قربان و یا عید فطر آن را گرامی می‌داریم. ظاهراً بسیاری از روایات دلالت دارند که شب قدر پس از پیامبر نیز ادامه یافته است. اگر شب قدر، فقط شب نزول قرآن بوده است، با پایان عمر پیامبر باید پایان می‌یافت.

باید شب قدر را به شکل دیگری نیز تفسیر کنیم، یا اینکه دو تفسیر از آن ارائه دهیم که این مسئله نیز مانعی ندارد، زیرا وجه اول تفسیر تنها از آیه « ﴿ إِنّا أَنزَلناهُ فِی لَیلَةِ القَدرِ ﴾ » فهمیده نمی‌شود، بلکه این مسئله (نزول قرآن در شب قدر) از آیه «إِنّا أَنزَلناهُ فِی لَیلَة مُبارکَة إِنّا کُنّا مُنذِرِینَ فِیها یُفْرَقُ کُلُّ أَمْر حَکِیم. ﴿ أَمراً مِن عِندِنا إِنّا کُنّا مُرسِلِینَ رَحمَةً مِن رَبِّک إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ العَلِیمُ ﴾ »[336] هم دریافت می‌شود. « ﴿ إِنّا أَنزَلناهُ فِی لَیلَة مُبارَکَـةً ﴾ » وصف این شب است. « ﴿ إِنّا کُنّا مُنذِرِینَ ﴾ » یعنی در این شب به آدمی درباره خطاها و انحرافات و گمراهی‌ها هشدار می‌دهیم. «أَمر حَکِیم.» امر حکیم یعنی فرمانی محکم و استوار. « ﴿ أَمراً مِن عِندِنا ﴾ .» اموری که از نزد ما هستند، یعنی نزد خداوند هستند و مقصود احکام شرعی است، زیرا پس از آن آورده است : « ﴿ إِنّا کُنّا مُرسِلِینَ ﴾ » و پیش از آن نیز گفته بود : « ﴿ إِنّا کُنّا مُنذِرِینَ ﴾ » و در ادامه نیز می‌فرماید : « ﴿ رَحمَة مِن رَبِّک إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ العَلِیمُ ﴾ .» این آیات تصریح دارد که در شبی که قرآن آن را مبارک می‌خواند، احکام الهی مشخص می‌شود، مانند روز قانون اساسی یا روز استقلال مردم و ملل. این تفسیر درست است، اما ممکن است این آیات معنای دیگری هم داشته باشد. این معنا باید پس از پیامبر هم باقی باشد، زیرا اگر فقط همان معنای اول مقصود باشد، پس از پیامبر این معنا رنگ می‌باخت. از همین روست که مفسران کوشیده‌اند تا معنای دیگری برای شب قدر بیابند. بی‌شک، معنای « ﴿ لیلـةالقدر ﴾ » یا برای ارزش فراوان و «قدر» آن است، یا به سبب تقدیر و مشخص شدن حلال و حرام.

اما معنای متعارف دیگر این شب همان است که می‌گوید در این شب دعاها مستجاب و عمرها و روزی نوشته و نیک‌بختی و نگون‌بختی آدمی مشخص می‌شود. روایات بسیاری وجود دارد که می‌گوید دعا در این شب مستجاب می‌شود و توفیق درک این شب و تلاش برای آن اثر بسزایی در زندگی و سعادت دارد. حقیقت این است که اگر درباره این