موضوع: سخنرانی ـ جامع? برتر (آرمان شهر)
مکان و تاریخ: دارالفن و الأدب.
منبع: روزنام? الحیاة بیروت، 11/5/1972.
اندیش? انسان مانند بذری است که کشاورز در زمین می نشاند. برخی اصیل و مرغوباند و سبز می شوند، هرچند مدتی به طول بینجامد و برخی بدسرشت و نامرغوباند و از آنها خاری می روید که به تیغ? داسِ بیتوجهی گرفتار می آید و به فراموشی سپرده می شود.
اندیش? ارزشمند، موجودی زنده است و با دیگران تعامل دارد تا در لحظه ای یا روزی یا زمانی تجسم یابد و خیری پدید آورد که جامعه از آن برای اصلاح خود بهره بگیرد. زمان فرارسیدن آن لحظه یا روز یا زمان در گرو چندین عامل است که اینجا مجال پرداختن به آنها نیست، اما همگی اموری حتمیاند که منطق حقیقت آنها را اقتضا می کند. چه بسیار اندیشه های جدیدی که با آنها مبارزه کردند ولی دوباره و با وجود هم? مانع ها مطرح شد و با تکیه بر مضامین مصلحانه ای که داشت، خود را بر مخالفان چیره ساخت.
شاید یکی از مسائل مورد اتفاق همگان این باشد که فرد و جامعه با یکدیگر اتحاد دارند و شاید همگان اتفاقنظر داشته باشند که مسئل? فرد و مسئل? جامعه همان عاملی است که بسیاری از مسائل بازتاب آن است و چالش ها و پیروزی های انسان نیز ریشه در آن دارد. از این رو، اندیشمندان و معلمان و سیاستمداران و دین شناسان، همه جا و همه وقت در تلاش بوده اند که از رهگذر اندیشه ها و فعالیت هایشان به جامع? برتر دست یابند.
یکی از این اندیشمندان، امام موسی صدر است که در آخرین سخنرانی خود در دارالفن و الأدب از جامع? برتر سخن گفته است.
امام سخنرانی خود را با طرح این پرسش ها آغاز کرد:
«مفهوم جامعه چیست؟ جامع? مطلوب کدام است؟ چگونه جامع? خود را بسازیم؟ عامل مؤثر در ساخت جامعه کدام است؟ آیا در لبنان وضعیت به گونهای است که بر جامع? مطلوب تأثیرگذار است؟»
وی سپس چنین پاسخ داد: «جامعه - بدون در نظر گرفتن تعاریف علمی معاصر یا تعاریف منطقی قدیم?- یعنی انسان به اضاف? کار متقابل میان انسان ها. از مجموع فرد یا افرادی که با یکدیگر تعامل و همکاری ندارند، جامعه شکل نمی گیرد. جامعه را افرادی شکل می دهند که برای عملی متقابل جمع شده باشند و این از مراحل زندگی انسان است. زندگی انسان دو مرحله دارد: مرحل? فردی و مرحل? اجتماعی. جامعه به وسیل? انسان و برای انسان ساخته می شود.»
امام صدر این پرسش را مطرح کرد: «چگونه می توان به جامعه شکل انسانی داد؟ انسان موجودی است که در فعالیت هایش آزاد است، هرچند به طور نسبی و در اثر همین ویژگی از دیگر موجودات متمایز است. او کارهایش را از روی اراده و فکر انجام می دهد.