تاریخ مدون کعبه از زمانی آغاز میشود که ابراهیم به کمک فرزند خویش، اسماعیل، آن را بنا کرد. تاریخ و خداوند در قرآن کریم این حادثه تاریخی را چنین نقل میکند: ( وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَیْتَ مَثَابَةً لِّلنَّاسِ وَأَمْنًا وَاتَّخِذُواْ مِن مَّقَامِ إِبْرَاهِیمَ مُصَلًّى وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِیمَ وَإِسْمَاعِیلَ أَن طَهِّرَا بَیْتِیَ لِلطَّائِفِینَ وَالْعَاکِفِینَ وَالرُّکَّعِ السُّجُودِ وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِیمُ رَبِّ اجْعَلْ هََذَا بَلَدًا آمِنًا وَارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَرَاتِ مَنْ آمَنَ مِنْهُم بِاللّهِ وَالْیَوْمِ الآخِرِ قَالَ وَمَن کَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَلِیلًا ثُمَّ أَضْطَرُّهُ إِلَى عَذَابِ النَّارِ وَبِئْسَ الْمَصِیرُ وَإِذْ یَرْفَعُ إِبْرَاهِیمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَیْتِ وَإِسْمَاعِیلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّکَ أَنتَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ.) [43] بنابراین، کعبه مکانی برای عبادت شد و مردم از مناطق مختلف به سوی آن عزیمت کردند: ( وَأَذِّن فِی النَّاسِ بِالْحَجِّ یَأْتُوکَ رِجَالًا وَعَلَى کُلِّ ضَامِرٍ یَأْتِینَ مِن کُلِّ فَجٍّ عَمِیقٍ لِیَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ وَیَذْکُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِی أَیَّامٍ مَّعْلُومَاتٍ.) [44]
در تاریخ اینگونه نقل شده که حج اختصاص به یاران ابراهیم نداشته است، یارانی که به «حنفاء» معروف هستند. بسیاری از ملتها و قومیتها حج به جا میآوردهاند. هندیها نیز خانه کعبه را بزرگ میدانستهاند و عقیده دارند که روح سیفا که یکی از اقانیم است، زمانی که با همسرش به سرزمین حجاز آمده بودند، در حجرالأسود حلول کرده است. صابئیان پارسی و کلدانیها نیز کعبه را یکی از خانههای معظم هفتگانه به شمار میآوردهاند و چنین گفتهاند که کعبه «بیت زُحل» است. علت این نامگذاری قدمت آن است. پارسیان نیز به خانه کعبه احترام بسیاری میگذاشتند. آنان چنین گمان کردهاند که روح هر فرد در کعبه حلول کرده است و شاید آنان نیز برای زیارت به سرزمین حجاز میآمدهاند. آنچه ثابت شده است که قبل از اسلام مجسمهها و اشکالی از حضرت موسی و مسیح و حضرت مریم عذرا به دیوار کعبه آویزان بوده و این امر نشاندهنده اهمیت و قداست کعبه در نزد مسیحیان و یهودیان است.
اسماعیل(ع) در مسجدالحرام نزدیک حجرالأسود دفن شد. حجرالأسود سنگ آتشفشانی قدیمی است که افسانههای بسیاری درباره آن گفتهاند. جایگاه آن ابتدا در وسط کعبه بوده است. سپس، در زمان پیامبر ما و قبل از بعثت وی در یکی از زوایای آن قرار گرفت. ساختمان کعبه همانی است که مورخان آن را نقل میکنند و میافزایند که اعراب در ساختن کعبه از چوب و سنگ رومی استفاده کردند که از یک کشتی شکسته در کنار ساحل دریای سرخ بهدست آورده بودند.
کعبه از زمان ابراهیم محل پرستش خداوند بوده است تا اینکه یکی از زمامداران به نام حارثةبنعامر معروف به عمربنلحی تحت تأثیر صاحبان قدرت که در آن زمان در شام حکومت میکردند، قرار گرفت و بتی شگفت به نام هبل را به کعبه آورد. هبل به معنای روح یا بخار در زبان آرامی است.
سپس، بتها در کعبه افزون شدند و چنانکه در بعضی از تاریخها آمده است، کعبه تبدیل به خانهای
[43]«و کعبه را جایگاه اجتماع و مکان امن مردم ساختیم. مقام ابراهیم را نمازگاه خویش گیرید. ما ابراهیم و اسماعیل را فرمان دادیم: خانه مرا برای طوافکنندگان و مقیمان و راکعان و ساجدان پاکیزه دارید. و ابراهیم گفت: ای پروردگان من، این شهر را جای امنی گردان و از مردمش آنان را که به خدا و روز قیامت ایمان دارند، از هر ثمره روزی ساز. گفت: هرکس که کافر شد، او را اندک برخورداری دهم، سپس به عذاب آتش دچارش گردانم، که بد سرانجامی است. و چون ابراهیم و اسماعیل پایههای خانه را بالا بردند، گفتند: ای پروردگار ما، از ما بپذیر، که تو شنوا و دانا هستی.» (بقره،125-127)
[44]«تا پیاده و سواره بر شتران تکیده از راههای دور نزد تو بیایند تا سودهایی را که از آنِ آنهاست، ببینند و نام خدا را در روزهایی معین یاد کنند.» (حج، 27-28)