همه‌چیز ثابت و باقی است. این امواج صوتی در جو وجود دارد. بنابراین، من می‌توانم بگویم که همه مطالبی که در این مدت بیان کرده‌ام، به صورت موج در فضا وجود دارد و به شکل موج بر دیوارها و زمین منعکس شده است. چرا تعجب می‌کنید؟

این امواج چگونه بر این نوار و بر صفحات صوتی ضبط می‌شود، اما بر دیوار ضبط نمی‌شود؟ چه کسی گفته است که ضبط نمی‌شود؟ آیا بر گوش شما ضبط می‌شود و بر چهره و پوست من و چهره و پوست شما ضبط نمی‌شود؟ چراکه نه. چرا ضبط نشود؟ این‌ها که گفتم درباره صوت بود. اما درباره نور. آیا می‌دانید علت دیده شدن چیست؟ اگر من اکنون در سایه‌ای تاریک بودم، هیچ‌کس مرا نمی‌دید. اما من در فضایی پر از نور هستم. پرتوهای نور و خورشید بر من می‌تابد، یعنی نور بر من و همچنین بر شما ریخته می‌شود. نوری که به من می‌خورد، منعکس می‌شود، مانند نوری که به آینه برخورد می‌کند. همان‌گونه که می‌دانید، هر شیء برخی از رنگ‌های نور را جذب می‌کند و برخی دیگر را منعکس می‌کند. نور پس از برخورد با شیء در فضا منتشر می‌شود و پس از آن، به چشم شما می‌رسد و شما آن شیء را می‌بینید. همین نور به دیوار می‌رسد و همان‌جا متوقف می‌شود. بنابراین، همان‌گونه که امواج صوتی از دهان من خارج می‌شود و در فضا منتشر می‌شود، امواج نوری هم در فضا منتشر می‌شود و به چشمان شما می‌رسد و به دوربین عکاسی و دستگاه عکس‌برداری می‌رسد. چه اتفاقی برای دستگاه عکاسی می‌افتد؟ نوری که از من منعکس شده ا ست، به عدسی می‌رسد و بر فیلمی که مواد رنگی دارد، اثر می‌گذارد. از این طریق چهره من بر این فیلم می‌افتد و عکاس فیلم را ظاهر می‌کند. آیا این‌گونه نیست؟ بدین‌گونه درمی‌یابیم که وجود و مناظر بر مجموعه منعکس می‌شود، بر فیلم‌ها و چشم‌ها و برگ‌ها نقش می‌بندد. پس چرا بر دیوار و سقف و هوا ضبط و ثبت نشود؟ و بر زمین و بر همه‌جا؟ بنابراین، تا زمانی که ما در مقابل خود تصویر و رنگ داریم و در مقابل ما دستگاه‌های ضبط قرار دارد، می‌توانیم باور کنیم که کسی بگوید هر حرکتی که از شیخ اسحاق سر می‌زند، بر دیوار و بر زمین و بر سقف و در جسم من و جسم او ثبت می‌شود. پس، خداوندی که ما را به سخن آورد و دستگاه ضبط را از طریق ذوق انسان به سخن آورد و کسی که می‌تواند هرچیزی را به سخن آورد، می‌تواند پوست و دست و استخوان من و زمین و دیوار و درخت و هرچیزی را به سخن آورد : «﴿ یَومَئِذ تُحَدِّثُ أَخبارَها بِأَنَّ رَبَّک أَوحی لَها. ﴾ » چه کسی می‌تواند این مسئله را انکار کند؟

همه تصاویر و صداها و حرکات در کتاب خداوند ضبط و ثبت می‌شود. «کتاب خدا» به چه معناست؟ آیا بدین‌معناست که کتابی تألیف شده؟ نه، زمین و آسمان کتاب خداوند است. آنچه میان زمین و آسمان است، سربازان خداوند و ملائکه اویند؛ هرچیز و همه‌چیز. فعل و صوت و عمل، بر نفس منعکس می‌شود. این مسئله دیگری است که در مبحث معاد بدان خواهیم پرداخت. عمل و فعل ضبط و ثبت می‌شود. خداوند روز قیامت هرچیزی را به سخن می‌آورد. از همین رو در حدیث آمده است که در اماکن متعدد نماز بگزارید و مسیر رفتن به مسجد را غیر از مسیر بازگشت انتخاب کنید، تا همه‌جای زمین بر خیر و نیکی و تقوای شما شهادت دهد. این تعبیرات برای فهماندن و الهام به مردم است. گمان مبرید که کسی از جنایتتان بی‌خبر است : دستت شهادت می‌دهد؛ زمینی که در آن جنایت شده، شهادت می‌دهد. کجا آن را پنهان می‌کنی و از چه