اطاعت کنید. این مسئله نامتعارف نیست : « ﴿ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ ﴾ .»[380] در چه چیزی باید از رسول اطاعت کرد؟ در دین؟ در احکام شرعی؟ در حلال و حرام؟ اینها اطاعت از خداست. اطاعت از خدا یعنی اطاعت در حلال و حرام و حق و تکلیف. پس معنای اطاعت از رسول چیست؟ آیا اطاعت از رسول غیر از اطاعت از خداست؟ آیا اطاعت از او در چیزی غیر از مقام رسالت است؟ رسول به عنوان رسول، اطاعتش واجب است. وقتی اطاعت از رسول واجب میشود، او میتواند مردم را تربیت کند، جامعهای صالح و محیطی سالم بسازد و مردم را به راه درست هدایت کند. مهندس هرگاه که بخواهد خانهای بنا کند، نخستین کارش طراحی و کشیدن نقشه است. سپس، این نقشه را اجرا میکند. نقشه همهچیز ساختمان نیست، بلکه گام اول برای ساختن بناست. گام دوم اجرای این نقشه است. شما نزد پزشک میروید و او به شما نسخهای میدهد تا با عمل به نسخه درمان شوید. بنابراین، در جاهای گوناگون ابتدا مرحله طراحی و نقشهکشی و سپس مرحله اجراست. باید گفت دوره رسالت، دوره طراحی است. رسول خدا به مردم میگوید : این حرام است و آن حلال. این واجب است و غیر اینها. او احکام را برای مردم روشن میکند و آنان از آن آگاه میشوند. سپس، نوبت به مقام ولایت میرسد؛ مقام اجرای این احکام. ولیّ میخواهد این احکام را در عالم واقع اجرا کند تا مردم را تربیت کند. این مقام دوم یعنی ولایت، مُتمِّم مقام نخست یعنی رسالت است، زیرا مردم فقط با دانستن حلال و حرام هدایت نمیشوند. بنابراین، مقام ولایت یعنی مقام اجرا و مقام مُتمِّم رسالت که مقام طراحی است. رسول خدا چگونه این اجرا را محقق کرد؟ او جامعه صالح اسلامی ساخت و توانست محیطی سالم خلق کند و حلال و حرام را به مردم آموخت. از همین رو، ابلاغ وحی 23 سال به طول انجامید. پیامبر میتوانست در یک ماه همه قرآن را بخواند و از همه مردم بخواهد که آن را حفظ کنند. پس چرا ابلاغ وحی 23 سال طول کشید؟ زیرا پیامبر مردم را تربیت و احکام را برای آنان اجرا میکرد. این مقام ولایت است و آن دیگری مقام رسالت بود. بنابراین، ولایت مقام دوم از مقامهای پیامبر و مکمل رسالت است. مقام رسالت بدون ولایت ناقص است.
پیامبر از چه زمانی به اجرای مقام ولایت پرداخت؟ پس از هجرت، زیرا پیش از هجرت در مکه محدودیت داشت. اما در مدینه توانست اسلام را در عمل اجرا کند. از همین رو، روز هجرت پیامبر مبدأ تاریخ است. چرا آغاز بعثت مبدأ تاریخ اسلام نشد؟ زیرا بعثت آغازِ تکوین اسلام و آغازِ اسلام ناتمام بود. اما هجرت آغازِ تمامت اسلام است. آیا اینگونه نیست؟ پس ولایت متمم رسالت است. دوره رسالت 23 سال بود؛ از آغاز بعثت تا روز وفات پیامبر. اما دوره ولایت نُه سال و چند ماه بود، یعنی از هجرت به بعد. پس از هجرت اجرای ولایت پیامبر آغاز و رسالت کامل شد : « ﴿ ألیومَ أَکمَلتُ لَکُم دِینَکُم وَ أَتمَمتُ عَلَیکُم نِعَمتِی وَ رَضِیتُ لَکُمُ الإسلامَ دِیناً ﴾ .»[381] همهچیز در مقام رسالت تمامیت پیدا کرد. اما آیا مقام ولایت نیز چنین بود؟
احکام اسلامی و تعالیم دینی که بهواسطه پیامبر به مردم رسیده است، به اجرا نیاز دارد. اجرا نیز به
[380]. «ای کسانی که ایمان آوردهاید، از خدا اطاعت کنید و از رسول.» (نساء، 59)
[381]. «امروز دین شما را به کمال رسانیدم و نعمت خود بر شما تمام کردم و اسلام را دین شما برگزیدم.» (مائده، 3)