این گفتار در کتاب برای زندگی با عنوان سوره عصر [1] درج شده است.
﴿ بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ ﴾
﴿وَالْعَصْرِ. ﴾
سوگند به این زمان.
﴿ إِنَّ الْإِنْسَانَ لَفِی خُسْر ﴾ .
که آدمی در خسران است.
﴿ إِلَّا الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ ﴾ .
مگر آنها که ایمان آوردند و کارهای شایسته کردند و یکدیگر را به حق سفارش کردند و یکدیگر را به صبر سفارش کردند.
در سلسه تفسیرهایمان به تفسیر سوره عصر رسیدهایم. این سوره شناختهشده است و شأنی عظیم دارد. در احادیث متواتر شیعه و سنی، فیالمثل در تفسیر نورالثقلین از تفاسیر شیعه و تفسیر سیوطی از تفاسیر اهل سنت، حدیثی درباره این سوره آمده است. از حیث تاریخی ثابت شده است که یاران پیامبر در نخستین روزهای دعوت پیامبر، پس از دیدار با یکدیگر از هم جدا نمیشدند، مگر آنکه یکی از آنان سوره عصر را برای دیگری تلاوت میکرد. یکی از الهامبخشهای نیرومند برای استواری و اراده مسلمانان همین سوره بود. این سوره یکی از شعارهایی است که باید همیشه به آن توجه کنیم. من در نظر دارم که از برادر عیسی حسن بخواهم که این سوره را با خط زیبا بنویسد و بر دیوار مرکز آموزشهای اسلامی نصب کند.
معنای نخستی که از این سوره به ذهن میآید، روشن است. قرآن کریم میگوید که به «عصر» قسم بخورید. آدمی در خسران است، مگر کسی که چهار ویژگی در او باشد : ایمان آورده باشد، عمل صالح انجام دهد، به حق سفارش کند و نیز به صبر سفارش کند. همه آدمیان در خسراناند، مگر کسی که این ویژگیهای چهارگانه در او باشد.
«والعصر». معنای «عصر» چیست و چرا باید به عصر قسم خورد. ما به اشیای مقدس سوگند میخوریم : به خداوند، به پیامبر، به عزیزانمان. سوگند همیشه به اشیای مقدس و محترم نزد خداوند است. آیا عصر و زمان نزد خداوند مقدس است؟ این مسئله بحث نخست ماست. چنانکه میدانید «عصر» در بیش از یک معنا به کار رفته و میرود. یک معنای عصر، در مقابل ظهر است. در این معنا عصر پایان روز است. عصر به معنای دهر و روزگار هم است : عصر جاهلیت و عصر پیامبر. «عصر» مصدر از «عَصَرَ یعصُرُ» به معنای فشار آوردن بر چیزی است. این هم معنای دیگر آن است. مقصود از عصر در سوگندی که این سوره با آن آغاز شده است، چیست؟ از چه راهی معنای واژه «العصر» را بفهمیم.
بحثی عمومی درباره سوگند در قرآن مطرح میکنم، زیرا قرآن در بیش از 40 جا سوگند یاد میکند