است، از ایمان فرد و صلاح او صیانت میکند.
اما کلمه «حق» در « ﴿ وَ تَواصَوا بالحَقِّ ﴾ »؛ حق در آن واحد هم هدف است و هم وسیله. تلاش برای تحقق اهداف حق با استفاده از وسیله حق است. وسیله از هدف جدا نمیشود، بلکه جزئی از هدف است.
شرط چهارم سفارش یکدیگر به صبر است. صبر در قرآن کریم سه نوع است : صبر در اطاعت و صبر در معصیت و صبر در جنگ. این صبر راه موفقیت و پیروزی در زندگی است و سلاح مطلوب برای مبارزه در زندگی و رسیدن به حق است، زیرا انسانی که نمیخواهد در برابر وسوسهها و فشارها و برخوردها صبر کند، در برابر وضع موجود تسلیم میشود و وضعیت موجود را میپذیرد و تسلیم ستمکاران میشود. پس تنها سلاح رسیدن به حق، صبر است، چراکه صبر راه رسیدن به هدف است و همچنین، راه بهکارگیری وسیله شرافتمندانه برای رسیدن به هدف والاست.
اینجا باید یادآوری کنیم که «حق» در اصطلاح قرآنی صفت خدا نیز هست. پس وقتی میگوییم خدا حق است و انسان باید راه حق را طی کند و به هدف حق برسد، نشانه هماهنگی کامل میان ایمان به خدا و راه حق است. بودن در راه خدا حق است و قرآن کریم پیمودن راه حق را بر انسان واجب کرده است.
در اینجا آنچه در آغاز صحبتم گفتم، یادآوری میکنم. حدیث شریف تأکید میکند که اصحاب رسول(ص)، که بنیانگذاران اسلام هستند، به هنگام دیدار از هم جدا نمیشدند، مگر اینکه یکی از آنها این سوره را برای دیگران میخواند. این اهمیت این سوره را در زندگی انسان نشان میدهد. در این ماه که ماه رمضان است و در این اوضاع دشوار زندگی، به میهن و امتمان خوشبین هستیم و جلسات تفسیرمان را با این سوره آغاز میکنیم تا بر این چهار شرط تأکید کنیم : به خدا ایمان میآوریم و عمل صالح انجام میدهیم و خود و میهنمان را میسازیم و یکدیگر را سفارش به حق و صبر میکنیم. از اهداف باطل و وسایل غلط دوری و اجتناب میکنیم. حتی اگر به تصور ما، ما را به اهداف صحیح برساند.
والسلام علیکم و رحمـةاللّه و برکاته.