این گفتار با همین عنوان در کتاب حدیث سحرگاهان درج شده است.
﴿ بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ ﴾
﴿ أَلَمْ تَرَ کَیفَ فَعَلَ رَبُّکَ بِأَصْحَابِ الْفِیلِ ﴾ ؟
آیا ندیدهای که پروردگارت با اصحاب فیل چه کرد؟
﴿ أَلَمْ یجْعَلْ کَیدَهُمْ فِی تَضْلِیل ﴾
آیا مکرشان را باطل نساخت؟
﴿ وَأَرْسَلَ عَلَیهِمْ طَیرًا أَبَابِیلَ ﴾ ،
و بر سر آنها پرندگانی فوج فوج فرستاد،
﴿ تَرْمِیهِمْ بِحِجَارَة مِنْ سِجِّیل ﴾ .
تا آنها را با سجیل سنگباران کردند.
﴿ فَجَعَلَهُمْ کَعَصْف مَأْکُول ﴾ .
و آنان را چون کاه پسمانده در آخور ساخت.
درباره معنای روشن آیه کریمه و سوره مبارک سخن گفتیم. اکنون به تفسیر آنچه اصحاب مکتب علمی و در طلیعه آنان استاد محمد عبده و دیگر شاگردان او گفتهاند، میپردازیم.
آنان کوشیدهاند که این سوره مبارک و این آیات را تحلیل علمی کنند. طبق این تفسیر این حادثه را اتفاقی طبیعی میدانند و به شیوع امراض و آبله در سال فیل در مکه مکرمه استناد میکنند. استاد محمد عبده میگوید که مقصود از پرنده شاید برخی میکروبها و باکتریهای معلق در هوا باشد. اشیا و موجوداتی که دیده نمیشوند، اما حامل میکروبها و امراض و بیماری واگیر هستند. موجی از میکروبها بر سپاه ابرهه آمد و آنان را به مرض آبله سخت دچار کرد. گوشتهای آنان پخش و اعضای بدن آنان تکهتکه شد. اکثر آنان مردند یا از اطراف کعبه فرار کردند. بدینترتیب، خدا، ( سبحانه و تعالی ) ، پیروز شد و پیروزی بر تجاوزگران از آنِ خداست. حقیقت آن است که این دیدگاه، با وجود احترام زیاد ما به استاد محمد عبده و ابتکارات و افکار و تأثیر وی بر تاریخ فرهنگ جدید اسلامی، مناقشهپذیر است.
اول اینکه عامالفیل چندان از زمان نزول این سوره مبارک دور نبوده و کمتر از 53 سال قبل از نزول این سوره بوده است. هنگام نزول این سوره مبارک بسیاری از مردم که شاهد حادثه فیل بودند، زنده بودهاند. به علاوه، خبر این حادثه پس از آن میان اعراب منتشر و نزد آنان معروف شد. از سوی دیگر، اگر سبب شکست اصحاب فیل آبله یا میکروبها و باکتریهایی بوده است که دیده نمیشدند، وقتی قرآن کریم میگوید که بر سر آنها پرندگانی فرستاد، اگر اعراب هیچ پرندهای ندیده بودند، میتوانستند بحث کنند و قرآن را تکذیب کنند؛ قرآنی که اعراب را به مبارزه میطلبید و بسیاری از آنان در انتظار