گام به گام با امام موسی صدر

جلد: 10
صفحه: 288

و تعالی، گروهی از پرندگان را فوج‌فوج و دسته‌دسته و به تعبیر قرآن کریم به صورت «ابابیل» بر سپاه او فرستاد. این پرندگان سپاه را با خرده سنگ‌های کوچکی سنگباران کردند و آنان را چون کاه پس‌مانده در آخور ساختند.

نیازی نیست که به تفسیر مبهمی از این حادثه تاریخی متوسل شویم. برخی از مفسران بزرگ می‌گویند، گروهی که درصدد تخریب کعبه بودند، به بیماری وبا مبتلا شدند. وبا میان آنان شیوع یافت و آنان را نابود کرد. از نظر این مفسران مراد از کلمه طیر یا پرنده، باکتری‌ها و میکروب‌هاست. نیازی نیست که این‌گونه تفسیر کنیم، به‌خصوص آنکه زمان این واقعه نزدیک به عصر نزول این سوره مبارک بوده است و هنگامی که این سوره برای مردم مکه تلاوت شده، عده بسیاری از مردم شاهد ماجرا و ناظر جزئیات واقعه بوده‌اند. بنابراین، اگر کوچک‌ترین مبالغه یا تأویلی وجود داشت یا در حقیقت میکروب‌هایی بودند که قرآن از آن‌ها به طیر تعبیر کرده، بی‌شک، به مجادله با پیامبر برمی‌خاستند و سخن او را تکذیب می‌کردند. اما حقیقت مسئله و روشنی آن سبب شد که این آیه مبارک را بپذیرند و سکوت کنند و انکار نکنند. واقعیت این است که پرندگان چون به تعداد فراوان مانند دسته ملخ‌ها می‌آیند، می‌توانند سپاهی را نابود کنند. به‌خصوص آنکه اگر این پرندگان از منطقه گلی و مرطوب نزدیک مکه و از کنار ساحل دریای سرخ آمده باشند. ممکن است این پرندگان در مناطق ساحلی فرود آمده باشند و در نتیجه، به چنگال‌ های آن‌ها ریگ‌های کوچک چسبیده باشد و چون از بالای سپاه گذر کرده‌اند، آنان را در اثر ریختن این حجم انبوه از سنگ‌های کوچک نابود کرده باشد. این درباره اصل حادثه.

اما چرا این حادثه اتفاق افتاد؟ سوره بعدی پاسخی به این سؤال است؛ سوره‌ای که در فقه دنباله سوره اول است. این مورد و نابودی گروهی تجاوزگران به مکه، برای ائتلاف قریش بود. و این تلاشی برای پاسداری از قریش و اهل مکه و محافظت از سفر تابستانی و زمستانی آنان و ایجاد الفت میانشان و حفظ آنان از گرسنگی و ترس بود و اینکه گرفتار استعمارگر نشوند. اگر یمنی‌ها بر مکه چیره می‌شدند و کعبه را ویران می‌کردند، مردم مکه را به استعمار خود درمی‌آوردند. طبیعت استعمار مقهور ساختن مردم و عادت دادن آن‌ها به نفاق و خواری است. در نتیجه، ویژگی‌هایی را که لازمه رسالت الهی است، از دست می‌دادند. بنابراین، حادثه فیل و پرندگان رخ داد تا اهل مکه از استعمار مصون بمانند و تا از کرامت مکیان پاسداری شود و اخلاقشان مصون بماند و تا بتوانند از عهده رسالت الهی که پس از این حادثه ابلاغ شد، برآیند. رسالتی که رسول آن در سال همین حادثه چشم به جهان گشود. بنابراین، عبارت « ﴿ لِإِیلافِ قُرَیش » که سوره قریش با آن آغاز می‌شود، جار و مجرور متعلق به سوره پیشین یعنی سوره فیل است. قرآن کریم تأکید می‌کند که این حادثه برای حفاظت از قریش و سفرهای ایشان و ا لفت و حفظ آنان از گرسنگی و ترس اتفاق افتاده است. درنتیجه و پیش از هرچیز، این حادثه برای گرفتار نشدن به آفت استعمار رخ داده است.

والسلام علیکم و رحمـةاللّه و برکاته.