نمی‌کنند، نه «طعام» می‌دهند و نه «اطعام» می‌کنند و آنان که محرومان و رنج‌دیدگان جامعه خود را رها می‌کنند و به آنان بی‌توجه هستند، مصادیقی از تکذیب‌کنندگان دین هستند.

این، بدان معناست که ایمان به خدا و دین دو بُعد دارد؛ بُعدی به سوی آسمان، که همان اعتراف به وجود خدا و اسلام با عقل و قلب و جسم است و بُعدی به سوی زمین و به سوی خدمت به انسان. همان‌گونه که کسی که به انسان خدمت می‌کند و خدا را منکر است، کافر و تکذیب‌کننده دین است، کسانی که به خدا ایمان دارند و به حقوق ایتام و رنج‌دیدگان بی‌توجهی می‌کنند، نیز به نوبه خود جزو کفار هستند. این معنا را ادامه آیه کریمه تأکید می‌کند : « ﴿ فَوَیلٌ لِلْمُصَلِّینَ الَّذِینَ هُمْ عَنْ صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ الَّذِینَ هُمْ یرَاؤُنَ. وَیمْنَعُونَ الْمَاعُونَ ﴾ .» اینجا نیز تأکیدی دیگر بر این است که به‌رغم جایگاه عظیم نماز که عبادت خدا و معراج مؤمن و ستون دین است و به‌رغم آنکه خدا اعمال صالحان را اگر عملشان مخالف نماز و همراه با انکار آن باشد، نمی‌پذیرد، اگر نمازگزار شروط معینی را نداشته باشد، نمازش مقبول و پذیرفته نیست که ازجمله این شروط خدمت به دیگران است.

اکنون به آیات مبارکه « ﴿ فَوَیلٌ لِلْمُصَلِّینَ الَّذِینَ هُمْ عَنْ صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ الَّذِینَ هُمْ یرَاؤُنَ وَیمْنَعُونَ الْمَاعُونَ ﴾ » توجه می‌کنیم تا تصویر دیگری بیابیم. این تصویر مؤید چیزی است که در آغاز سوره گفتیم و این تصویر فراگیر تکمیل می‌شود. در جلسه آینده دراین‌باره سخن خواهیم گفت.

والسلام علیکم و رحمـةاللّه و برکاته.