این گفتار با همین عنوان در کتاب حدیث سحرگاهان درج شده است.
امشب، شب 23 ماه رمضان، شب قدر است و آن را گرامی میدارند. شب قدر در قرآن کریم شب نزول قرآن است. قدر بودن این شب به این است که احکام و تعالیم، حلال و حرام و هرآنچه امور آدمی را اصلاح میکند و هدایتگر او در زندگی است، در چنین شبی نازل شده است. پس بار دیگر این آیات را بیان میکنیم : « ﴿ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِی لَیلَـة مُبارَکَـة إِنّا کُنّا مُنذِرِینَ ﴾ »[173] که به معنای آن است که خدای تعالی هنگام نزول این آیه از قرآن، در مقام انذار و دعوت بوده است، نه در مقام آفریدن و تکوین. بنابراین، آنچه در این شب نازل شده دعوتی از سوی خدا و رسالتی از سوی اوست. در ادامه آیات چنین میفرماید : « ﴿ فِیهَا یفْرَقُ کُلُّ أَمْر حَکِیم ﴾ .»[174] حکیم یعنی محکم، یعنی در این شب همه امور محکم تفصیل و توضیح داده میشود و آشکار میشود. این امور محکم و ثابت چیست؟ آیا امور محکم امور هستی است؟ آیا رزق و روزی و عمر و سعادت و شقاوت جوامع است؟ در ادامه آیات، قرآن کریم این «امر محکم» را نیز توضیح میدهد، آنجا که میفرماید : «﴿أَمْرًا مِنْ عِنْدِنَا إِنَّا کُنَّا مُرْسِلِینَ رَحْمَـةً مِنْ رَبِّکَ إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ. ﴾»[175] بنابراین، امر محکمی که در این شب مبارک بیان میشود، امری است که نزد خدا حاصل شده، هنگامی که خدا رسول اکرم را بشارتدهنده و دعوتکننده و انذاردهنده فرستاد. از این آیات درمییابیم که امور محکم و نازلشده در قرآن برای احکام، برای حلال و حرام و برای تعالیم هدایتکننده بشر بوده است، چون قرآن کریم حاوی همه این مسائل است. بنابراین، شب قدر در منطق قرآن کریم یعنی شب نزول قرآن و شب قانون اساسی، شب روشن کردن حقایق شرعی، شبی که خدا، ( سبحانه و تعالی ) ، بر بندگان منت مینهد. شبی که با اعطای تعالیمی سعادت و هماهنگی بندگان با هستی و کمال یافتن همه ابعاد وجود را برای آدمی فراهم میکند. این دریافت قرآنی از شب قدر است. این مفهوم در سوره قدر نیز آمده است : «﴿إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِی لَیلَـةِ الْقَدْرِ وَمَا أَدْرَاکَ مَا لَیلَـةُ الْقَدْرِ لَیلَـةُ الْقَدْرِ خَیرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْر تَنَزَّلُ الْمَلَائِکَة وَالرُّوحُ فِیهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ کُلِّ أَمْر سَلَامٌ هِی حَتَّی مَطْلَعِ الْفَجْرِ. ﴾ »[176]
تفاوت میان شب قدر و هزار شب که در قرآن کریم آمده است و برتر و بالاتر بودن این شب از هزار شب علتی روشن دارد که سیوطی، رحمـةالله علیه، در کتاب الدرالمنثور آورده است. سیوطی میگوید : «رسولاللّه(ص) در رؤیا یا هنگام وحی دید که دشمنانش از منبر او بالا میروند. از همین رو، بسیار ناراحت شد، نه به این سبب که دشمنانش مقدرات امت را در دست گرفتهاند، بلکه به این
[173]. «ما آن را در مبارک شبی نازل کردیم. ما بیمدهنده بودهایم.» (دخان، 3)
[174]. «در آن شب هر فرمانی بر حسب حکمت صادر میشود.» (دخان، 4)
[175]. «فرمانی از جانب ما. و ما همواره فرستنده آن بودهایم. رحمتی است از جانب پروردگارت و هر آینه او شنوا و داناست.» (دخان، 5-6)
[176] «ما در شب قدرش نازل کردیم. و تو چه دانی که شب قدر چیست؟ شب قدر بهتر از هزار ماه است. در آن شب فرشتگان و روح به فرمان پروردگارشان برای انجام دادن کارها نازل میشوند. آن شب تا طلوع بامداد همه سلام و درود است.» (قدر)