گام به گام با امام موسی صدر

جلد: 10
صفحه: 91

آفرینش

این گفتار با همین عنوان در کتاب حدیث سحرگاهان درج شده است.

﴿ بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ

﴿ وَهُوَ الَّذِی خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِی سِتَّـةِ أَیام وَکَانَ عَرْشُهُ عَلَی الْمَاءِ لِیبْلُوَکُمْ أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا وَلَئِنْ قُلْتَ إِنَّکُمْ مَبْعُوثُونَ مِنْ بَعْدِ الْمَوْتِ لَیقُولَنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِینٌ .

اوست که آسمان‌ها و زمین را در شش روز آفرید و عرش او بر روی آب بود. تا بیازماید کدام‌یک از شما به عمل نیکوتر است. و اگر بگویی که بعد از مرگ زنده می‌شوید، کافران گویند که این جز جادویی آشکار نیست.

(هود، 7)

نخستین مسئله‌ای که در این آیه ملاحظه می‌کنیم، این است که آسمان‌ها و زمین در شش روز آفریده شده است. طبیعی است که «یوم» (روز) در اینجا به معنای متعارف آن نیست، زیرا روز در نتیجه تابش خورشید به وجود می‌آید و پیش از آفرینش، نه خورشیدی بوده است و نه ماهی تا شب و روزی وجود داشته باشد. در نتیجه، معنای «یوم» چیزی همانند «دوره» و «روزگار» است؛ چنان‌که می‌گوییم : ایام خلفای راشدین یا عصر بنی‌عباس یا روزگار عثمانیان یا مثل اینکه می‌گوییم : «دنیا دو روز است؛ روزی برای تو و روزی بر تو.» در این آیه مفهوم روز، همان دوره و فاصله زمانی طولانی‌ای است که با تعداد معینی از سال‌ها نمی‌توان اندازه‌اش گرفت. شاید معادل میلیون‌ها سال باشد یا بیشتر یا کمتر. به عبارت دیگر، معنای شش روز در این آیه، شش مرحله است؛ چنان‌که از دیگر آیاتی که مراحل آفرینش را بیان می‌کنند، برمی‌آید. بنابراین، معنای بخش آغازین آیه این است که خداوند، ( سبحانه و تعالی ) ، هموست که آسمان‌ها و زمین را در شش مرحله آفرید و نه یک‌باره. در مرحله‌ای منظومه شمسی آفریده شد، پس از آن، چنان‌که امروزه نظریات علمی بیان می‌کند، مرحله جدایی زمین و سرد شدن آن بود و به‌تدریج، مایه‌های زندگی یعنی آب‌ها و گیاهان و انسان، پدید آمدند. آسمان‌ها و زمین در شش روز آفریده شد. مراد از «آسمان‌ها» کرات دیگر به جز زمین است؛ کرات آسمانی و فضای بیکرانی که از هر سو بر ما احاطه دارد. بنابراین، آفرینش در چند مرحله صورت گرفته است و این با نظریات علمی که انسان در این عصر بدان دست یافته، مطابقت دارد. قصد ما این نیست که آیات را با نظریات علمی تطبیق دهیم، بلکه می‌خواهیم این آیه کریمه را در پرتو اطلاعات بفهمیم؛ اطلاعاتی که م ی‌تواند معنای آیه را برای ما روشن کند.

پس از آن این جمله می‌آید : « ﴿ وَ کانَ عَرشُهُ عَلَی الماءِ .» کلمه «عرش» به معنای تخت پادشاهان و حاکمان است. قرآن کریم این کلمه را از باب تشبیه درباره خداوند به کار برده است؛ چنان‌که در آیه‌ای دیگر آمده است : « ﴿ الرَّحمنُ عَلَی العَرشِ استَوی .»[120] هنگامی که کلمه «عرش» را درباره خداوند به کار می‌بریم، مراد تخت یا جایی نیست که پروردگار در آن می‌نشیند، که خداوند بسیار متعالی‌تر از این است.

[120]. «خدای رحمان بر عرش استیلا دارد.» (طه، 5)