مکان و تاریخ: بیروت

مناسبت: مجلۀ الحوادث در تاریخ 3/1/1975 سخنانی از رئیس پارلمان، آقای کامل اسعد منتشر کرد. وی در آن سخنان با امام صدر و جنبش مردمی او مخالفت کرده بود. مخالفت او ناشی از نتیجۀ انتخابات میان‌دوره‌ای مجلس در نبطیه بود که به شکست نامزد جناح کامل اسعد و پیروزی نامزد جنبش محرومان با کسب بیش از هفتاد درصد آرا انجامید. از این رو، مجله گفت‌وگویی با امام موسی صدر ترتیب داد. وقتی این گفت‌وگو انجام می‌شد، اهالی روستای مرزی کفرشوبا در جنوب لبنان در حال مهاجرت از روستا بودند. آنان زیر فشار تجاوزهای اسرائیل که به مدت یک هفته ادامه داشت، اثاثیۀ خود را جمع کرده بودند تا روستا را ترک کنند.

منبع: مجلۀ الحوادث، 24/1/1975؛ آرشیو مجلس اعلای شیعیان

در حیرت می مانی که دربارۀ او چه بنویسی و چگونه او را معرفی کنی.

امام است یا انقلابی؟ مرد دین است یا مرد دنیا و سیاست؟

در مسجد، نماز جماعت را برپا می کند و سپس مردم را به خروش وا می دارد. در خیابان برای مردم سخنرانی می کند و با آنان به نماز می ایستد. فقط خودش مرز میان دین و سیاست را می شناسد و فقط خودش با وجه مشترک میان دین و سیاست آشناست.

راز او یا راز قدرت او، آن گونه که برخی می گویند، در شخصیت او نهفته است؛ در توانایی او در مسحور کردن مردم. عده ای دیگر می گویند مردم هستند که این قدرت و این رازگونگی و سحر را به او بخشیده اند. آیا او جریانی را که در رأس آن قرار دارد، فقط رهبری می کند یا اینکه آن را پدید آورده است؟ و در حیرت می مانی که او را چگونه معرفی کنی و دربارۀ او چه بنویسی.

پس می نویسی: این مرد پدیده ای است. می داند چه می خواهد و وقتی برای مصاحبه با او می روی، می داند تو چه می خواهی. این مصاحبه در دفتر او در مجلس اعلای شیعیان در حازمیه انجام شد.

سؤالی از پیش نوشته نشده بود. چندین موضوع سؤال وجود داشت: جنوب، جریان مخالف، جنبش محرومان، آقای کامل اسعد. این گفت وگو، یا به تعبیر درست تر، این سخنرانی به مدت سه ساعت طول کشید. امام موسی صدر به سؤال جواب نمی دهد؛ ابتدا سخنرانی می کند، سپس املا می کند و تو می نویسی. گاه نوشتن را متوقف می کند تا سخنان خود را تصحیح کند؛ می گوید: «سر خط» یا «بعد از این لطفاً سه نقطه بگذار.» یا «سطر آخر جواب را خط بزن.»

جناب امام! هر روز دربارۀ مخالفت ها و اعتراض های شما می خوانیم و می شنویم. احساس می کنیم شما از آنچه در لبنان و به ویژه در جنوب می گذرد، به ستوه می آیید و رنج می برید. اگر شما مسئول بودید، به نظرتان راه حل چه بود؟

واکنش‌های انسان در برابر حوادث، دو گونه است: یا پس از بررسی و برنامه‌ریزی بروز پیدا می‌کند و انسان در آن مصلحت را لحاظ می‌کند و سود و زیان آن را می‌سنجد، و یا برخاسته از ژرفای وجود انسان است و