شرق شناسان بزرگ به نام ماسینیون[133] در کتاب سال جهان اسلام گفته است: «در سال 1954 میلادی، شش میلیون نفر در آفریقا مسلمان شدند.» این‌گونه مسائل نباید ما را فریب دهد. من در آفریقا بوده ام و با اسلام آنان آشنا هستم. اسلام آنان دینی عجیب و در حد معلوماتی ساده است. گاه باید در این‌گونه اخبار دقت کنیم تا موجب فریب ما نشود. در هر حال، از این تذکرات و نکات سازنده سپاسگزارم، و آماده ام تا این بحث دنبال شود. والسلام علیکم.

بسم الله الرحمن الرحیم

پیشنهاد می کنم در میان برنام? صبح و، همچنین، میان برنام? عصر فرصتی برای استراحت قرار داده شود، زیرا اگر مدت برنامه از دو ساعت بیشتر شود، فکر انسان خسته می شود و تنها سخنان را می شنود، بدون اینکه به آن‌ها توجه کند. طبق برنامه باید به سیزده سخنرانی گوش دهیم که هم? آن‌ها دربار? روح تشریع اسلامی و واقعیت تشریع جهان اسلام در عصر حاضر است. حداقل سیزده سخنرانی است و بیست تحلیل برای هریک در نظر گرفته شده است که در مجموع 260 سخنرانی می شود. البته، پاسخ به تحلیل ها را نیز حساب کنیم، به‌ویژه آنکه سخنرانان - ماشاء الله - از پاسخ به هیچ‌یک از سخنان و دیدگاه های تحلیل گران فروگذار نمی کنند. بنابراین، میان یک تحلیل و پاسخ به آن، علاوه بر خود سخنرانی، چهل صحبت و تذکر وجود دارد. علاوه بر آنکه برخی از تحلیل ها خود یک سخنرانی مستقل و کامل است. من فکر می کنم این همایش اسلامی با دیگر همایش های اسلامی که در مشرق‌ زمین میان خود علما و در سالن های دربسته برگزار می شود، متفاوت است، زیرا در برابر 1200 دانشجو برگزار می‌شود که بیشتر آنان در سال‌های پایانی آموزش متوسطه‌اند و علما و استادان باید در مباحث خود مراعات حال این دانشجویان را نیز بکنند. به نظر من نباید به مناقشات و مناظرات تفصیلی و بی‌حساب دربار? موضوعات دانشگاهی و علمی و، همچنین، شریعت اسلامی بپردازیم، زیرا دربار? صف اوّل، یعنی صف استادان این وظیف? ما و عمل روزان? ماست، ولی دربار? این دانشجویان فکر می کنم باید برای آموزش و تربیت آنان تلاش کنیم، به‌گونه ای که پس از این ده روز تصوری روشن از موضوعات مطرح‌شده پیدا کنند. از این رو، من ترجیح می دادم این سیزده سخنرانی که موضوع آن‌ها کلی و گسترده و پردامنه است (یعنی تشریع در اسلام)، تقسیم بندی شود. مثلاً دو سخنرانی دربار? واقعیت جوامع ما در عرص? قانون احوال شخصیه و وظیف? ما برای اصلاح قوانین مربوط به آن براساس روح شریعت اسلامی و اصول آن باشد، یعنی در دو سخنرانی هم? مباحث مربوط به موضوع با تحلیل ها و پاسخ هایی که به آن‌ها داده می شود، گنجانده شود و، به همین ترتیب، دو سخنرانی دربار? قوانین و تشریع‌های مربوط به معاملات مالی و تجاری، دو سخنرانی دربار? روابط میان کار و کارگران، دو سخنرانی دربار? معاملات کشاورزی، دو سخنرانی دربار? معاملات املاک (اموال غیرمنقول)، دو سخنرانی دربار? بیم? اجتماعی و مباحث مربوط به آن و به همین ترتیب . اما نبود تقسیم بندی در این سخنرانی ها باعث می شود که موضوعات و دیدگاه ها و تحلیل ها و سخنرانی ها تکراری باشد و یک