حج فریضهای است که یک بار در زندگی هر مسلمانی به شرط استطاعت واجب است و یکی از ارکان اسلام به شمار میرود. اعمال حج مشتمل است بر احرام که لباس دوخته نشده است و خودداری از استعمال بوی خوش و زینت و دوری از همسر خویش و خودداری از قتل حیوانات و حشرات و بحث و جدال و قرار نگرفتن زیر سایه آفتاب و هفت مرتبه طواف کعبه و سعی بین صفا و مروه و هروله در بخشی از آن. سپس، در روز نهم ذیالحجه وقوف در عرفات و بعد به مشعر یا مزدلفه رفتن و بعد سه روز ماندن در منی و در آنجا قربانی کردن و رمی جمرات و در پایان، به مکه بازگشتن برای طواف. این اعمال آداب و رسوم دینی است که نشاندهنده تسلیم و خضوع انسان در برابر غیب است که ایمان و ارتباط وی با خدا و تسلیم بودن وی در برابر حق را تقویت میکند، همچنانکه سایر عبادات چنین نقشی را ایفا میکنند. حج با زیارت مرقد پیامبر اکرم (ص) در مدینه کامل میگردد.
هماکنون که بحث ما درباره اجتهاد است، مناسبت دارد که از این جایگاه پیشنهادی به مسئولان حجاز داشته باشم. بنده پیشنهاد گروهی از جهان اسلام و عرب را تأیید میکنم که خواستار ایجاد تأسیساتی برای بستهبندی گوشتهای قربانی و مساعدت به فقرا در استفاده از این قربانیها هستند، چون هرساله در صحرای منی بیش از یک میلیون قربانی در بیابان رها گشته و این امر علاوه بر اینکه بهداشت را تهدید میکند، سبب تلف شدن اموال نیز است. همانطور که میدانیم، واجب شرعی است که علاوه بر قربانی کردن، گوشت آن به فقرا اعطا گردد، نه اینکه اموال مردم هدر رود و این پیشنهاد اجتهادی لازم و حتمی در زمان ماست.
«مکه» یا «بکه» یا به تعبیر بطلمیوس «مکوریا» که از کلمه «مکورابا» گرفته شده، به معنای حرم است که 48 مایل از دریای سرخ فاصله دارد. لذا در تاریخ عرب، همانطور که از نام آن فهمیده میشود، مرکز بزرگی محسوب میشده است. مکه حرم اسلام است و صید و کندن درخت در آن حرام و سرزمین امن است، یعنی در اینجا جان مردم ایمن است و این حکم (امن بودن مکه) را ابراهیم خلیل برای تأمین امنیت حاجیها وضع کرد. وی بنیانگذار حج و شارع آن بود. همچنین، قانون ماههای حرام را وضع کرد. در این ماهها نباید جنگ و نزاعی صورت بگیرد. جنگهایی که زندگی عرب به علت قصاص قبیلهای سرشار از آن بود. زمانی که کره زمین مذاب بود، اولین نقطهای که جامد شد و به دنبال آن بقیه زمین به صورت جامد در آمد، کعبه بود که این روز در قرآن دحوالأرض نامیده شده (روز گسترش زمین) و این اولین علت مقدس بودن کعبه نزد مسلمانان است. خیلی جالب است که تاریخ پیدایش این نقطه از زمین روز 25 ذیالقعده و امشب همان شب است. قرآن کریم نیز به این مطلب اشاره دارد که کعبه اولین خانهای بود که برای مردم و هدایت آنان بنا نهاده شده است و قبل از اینکه حضرت ابراهیم(ع) بنای آن را بسازد، خانه حرام خدا بوده است. حضرت ابراهیم(ع) به خداوند گفت: رَّبَّنَا إِنِّی أَسْکَنتُ مِن ذُرِّیَّتِی بِوَادٍ غَیْرِ ذِی زَرْعٍ عِندَ بَیْتِکَ الْمُحَرَّمِ.[42] مورخین و از آن جمله مسعودی، عقیده دارند که محل خانه خدا تپهای سرخ رنگ بوده است. ابراهیم به هاجر دستور داد که بر روی آن کلبهای بسازد و آن را مسکن خویش قرار دهد.
[42]«پروردگارا من [یکى از] فرزندانم را در دره اى بى کشت نزد خانه محترم تو سکونت دادم.» (ابراهیم 37)