Print this page

گام به گام با امام موسی صدر

جلد: 10
صفحه: 141

روز حساب

این گفتار با همین عنوان در کتاب حدیث سحرگاهان درج شده است.

﴿ بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ

﴿ وَضَرَبَ لَنَا مَثَلًا وَنَسِی خَلْقَهُ قَالَ مَنْ یحْیی الْعِظَامَ وَهِی رَمِیمٌ ؟

در حالی که آفرینش خود را از یاد برده است، برای ما مثل می‌زند که چه کسی این استخوان‌های پوسیده را زنده می‌کند؟

﴿ قُلْ یحْییهَا الَّذِی أَنْشَأَهَا أَوَّلَ مَرَّة وَهُوَ بِکُلِّ خَلْق عَلِیمٌ .

بگو : کسی آن‌ها را زنده می‌کند که در آغاز بیافریده است و او به هر آفرینشی داناست.

﴿ الَّذِی جَعَلَ لَکُمْ مِنَ الشَّجَرِ الْأَخْضَرِ نَارًا فَإِذَا أَنْتُمْ مِنْهُ تُوقِدُونَ .

آن خدایی که از درخت سبز برایتان آتش پدید آورد و شما از آن آتش می‌افروزید.

(یس، 78-80)

این آیات که در سوره یس آمده است، پاسخ به سؤالی است که متوجه اندیشه‌ای دینی است که همه ادیان بر آن متفق‌اند، یعنی عقیده بازگشت انسان در روز حساب. سؤال همیشگی همراه با انکار می‌گوید که اگر مدتی پس از مرگ انسان به قبر او بازگردیم، می‌بینیم که گوشت و اعصاب و همه آنچه تشکیل‌دهنده بدن انسان است، از بین رفته و فقط استخوان باقی مانده است. استخوان نیز پوسیده و خاک می‌شود. بنابراین، چگونه ممکن است که این استخوان‌های پوسیده به شکل انسانی جدید درآید تا روز قیامت به حساب او رسیدگی شود؟ می‌توان به پرسش دشوارتری هم افزود و گفت که حتی استخوان‌های پوسیده نیز باقی نمی‌مانند. وقتی مثلاً به قبرهای فینیقی‌ها یا قبور مردمان زمان‌های دور نگاه می‌کنیم، می‌بینیم که حتی از خاک هم خالی است. طبیعتاً، پس از گذشت زمان، استخوان‌های پوسیده انسان نیز به حالت خود نمی‌مانند. باد استخوان‌های پوسیده و خاک را در گوشه و کنار زمین پراکنده و به زمین کشاورزی یا به دریا و یا به کوه‌ها و خلاصه به همه‌جا منتقل می‌کند. چگونه ممکن است این خاک‌هایی که در دورترین نقاط زمین پراکنده و به دریا و کوه‌ها و درختان منتقل شده است، همگی، جمع شوند و انسان واحدی پدید آورند تا محاسبه او صورت گیرد؟

قرآن کریم می‌فرماید : « ﴿ وَضَرَبَ لَنَا مَثَلًا وَنَسِی خَلْقَهُ قَالَ مَنْ یحْیی الْعِظَامَ وَهِی رَمِیمٌ .» قرآن در ابتدا به تلمیح و کنایه پاسخ می‌دهد و می‌گوید که آفرینش خود را از یاد برده است و سپس، در آیه دوم به تفصیل پاسخ می‌دهد : « ﴿ قُلْ یحْییهَا الَّذِی أَنْشَأَهَا أَوَّلَ مَرَّة وَهُوَ بِکُلِّ خَلْق عَلِیمٌ » و به پرسش همراه با انکار پاسخ می‌دهد : «خدایی که انسان را اولین بار خلق کرده.» آفرینش نخستین انسان نیز امری دشوار است، چراکه آن نیز به معنای جمع کردن چیزهایی پراکنده در همه‌جای زمین است. هریک از ما اگر در جسم خود به جست‌وجو بپردازیم، می‌بینیم که جسم ما شامل خاک پراکنده از گوشه و کنار زمین است.