وجود داشتند که نهتنها در فکر حفظ منافع خود بودند، بلکه حتی از قانونشکنانی که به آنها پناه میبردند، با استفاده از افراد مسلح و مزدورِ تحت امر خود، حمایت میکردند و این بدان معناست که در لبنان فئودالیسم سیاسی وجود داشت و با وجود این که من روحانیام، باید بگویم که علت استمرار این حالت، فرقهگرایی بود، زیرا مذهب و فرقه هالهای از تقدس پیرامون فئودال ایجاد میکند. بدینترتیب، بدون اغراق و مبالغه میتوان گفت که در لبنان، فرقهگرایی سیاسی از فئودالیسم سیاسی حمایت میکند و فئودالیسم سیاسی به شیوهای خاص و کمنظیر در لبنان تحول پیدا کرده است. این وضعیت از بیتها و خاندانهای مختلف آغاز شد: بیت طیبه، بیت مختارة، بیت طرابلس، بیت فلان و بهمان… در بیروت هم که صاحبان کابارهها و سوداگران فیلمهای ممنوعه و مواد مخدر و کلوبهای شبانه و خانههای فساد را زمامداران سیاسی حمایت میکردند. اینها مورد حمایت رهبران سیاسی بودند و در انتخابات، پیروزی آنان را تضمین میکردند. درواقع فئودالیسم سیاسی امروزی در لبنان، همان احزاب مسلحاند که از مذهب و گرایشهای فرقهای هم سوءاستفاده میکنند و بدینترتیب مشاهده میکنیم که شخصی کمونیست، فریاد «وا اِسلاما» سر میدهد، در حالی که خودش مسیحی است! (میخندد) رئیس حزب کمونیست لبنان که نامش جورج حاوی است، در منطق? بقاع دربار? حمایت از شیعیان سخن میگوید و این یعنی فئودالیسم تحولیافته!
حمدی فؤاد: خواست? مصر آن است که ارتش سوریه از لبنان عقبنشینی کند. آیا انتظار دارید که در مأموریت خود، یعنی برقراری مذاکره میان قاهره و دمشق، موفق شوید؟
امام صدر: عقبنشینی سوریه به یک علت خواست? مصریها بوده است؛ اینکه ارتش سوریه با مقاومت فلسطین درگیر شده است. پس اگر توافقی حاصل شود، دیگر ارتش سوریه تهدیدی برای مقاومت فلسطین به شمار نمیآید، بلکه روابط سوریه و فلسطین مستحکم خواهد شد، زیرا رهبران مقاومت دیگر احساس نمیکنند که ارتش سوریه برای تضعیف و مقابله با آنها وارد لبنان شده است. براساس این، من از مدتی پیش بارها گفتهام که نیروهای سوریه باید تا پشت «مرزهای اطمینان فلسطینیان» عقبنشینی کنند.
درواقع هدف مصر از طرح مسئل? عقبنشینی ارتش سوریه آن است که امنیت فلسطینیان تأمین شود و اگر چنین امری تحقق یابد، هدف مصریها نیز حاصل شده است.
حمدی فؤاد: اینها با گفتههای دولت سوریه مبنی بر لزوم استعفای یاسر عرفات و تشکیل شورای رهبری سهجانبه منافات دارد.
امام صدر: تا آنجا که من اطلاع دارم، سوریه درصدد تغییر رهبران مقاومت فلسطین نبوده و نیست. سوریه میداند که هرگونه دخالت برای تغییر رهبران فلسطینی موجب میشود که ملت فلسطین بیش از گذشته از رهبران خود حمایت کند.
آقای یاسین: پرسش من به گذشته و حال و آینده ارتباط دارد. واضح است که آنچه اکنون مورد توجه است، حل سیاسی بحران است و مشکلات اجتماعی مطرح نمیشود. از طرفی اشاره کردید که