آقایان عرض کنم که لبنان شاید یکی از قدیم‌ترین منطقه‌های شیعه‌نشین جهان است. بعد از اینکه لشکر اسلامی، شام، پایتخت شامات را - در آن زمان سوریه و لبنان و فلسطین و اردن، هم? این منطقه‌ها را شامات می‌گفتند- وقتی که ارتش اسلامی شام را فتح کرد و مقاومت بیزانس‌ها، مسیحیان شرقی فرو ریخت و ارتش‌شان تسلیم شد و حاکم از طرف مسلمان‌ها معین شد، دیگر فعالیت ارتشی در آنجا نبود. مسلمانانی که به تبلیغات علاقه‌مند بودند، هرکدام منطقه‌ای را اختیار می‌کردند و تبلیغات و فعالیت و خدمت می‌کردند و گاهی در این منطقه‌ها به مبارزات و مشکلاتی برمی‌خوردند. در کتاب الاستیعاب نوشته شده که این منطقه را منطق? «الدعوة والجهاد» می‌نامیدند.

یکی از اصحاب پیغمبر صلی الله علیه وآله وسلم و یا یکی از بهترین اصحاب پیغمبر که حضرت ابی‌ذر باشد در این راه قدم‌های زیادی برداشت. تصور می‌کنم که علت آن هم این بوده است که قبایل بنی غفار که ابی‌ذر از آن قبایل بوده است در منطقه‌ای نزدیک به شام زندگی می‌کرده و تجار مکه که به تجارت به شام می‌رفته‌اند و یا تجار شام که به تجارت به مکه می‌آمدند و یا به یمن می‌رفتند، از بین قبایل بنی غفار عبور می‌کردند. از این جهت، غفاری‌ها با عادات و لهجات شامی‌ها آشنا بودند. ابی‌ذر هم چنین وضعی را داشته است. حتی در قصه‌ای که استیعاب نقل می‌کند گفته می‌شود که ابوذر مورد تعدی و تجاوز قرار گرفت، بعضی‌ها گفتند به این مرد ظلم نکنید، برای اینکه قافله‌های تجارتی که از میان قوم بنی غفار رد می‌شود و به شام می‌رود مورد خطر واقع می‌شود. ابوذر در آنجا فعالیتی کرد و خواه ناخواه اسلامی را که ابوذر رضوان الله علیه [می‌خوهد] ایجاد بکند، بر حسب مذهب شیعه است. ابوذر به مدینه برگشت و همه می‌دانیم، با خلیف? زمان اختلاف نظر پیدا کرد و صراحت و شدتش در مجلس عثمان مورد ناراحتی و نارضایتی عثمان قرار گرفت. اولین بار به او گفت «اِلحق بمکتبک». به دفتر کار خودت ملحق شو. مکتب ابو‌ذر در شام بود و باز استیعاب نقل می‌کند که سلمان هم به آن منطقه رفته و عد? زیادی از اصحاب پیغمبر اکرم که مورد نارضایتی خاطر خلفای بعد بودند به آن منطقه‌ها رفتند. بعد هم جنگ صفین، در شیعه کردن آن منطقه اثر فراوان داشته است. اسرای آل بیت که خلفای اموی و یزید مایل بودند برای اینکه مردم را مرعوب بکنند آنان را در تمام نقاط کشورهای اسلامی بگردانند خود به خود اثر زیادی در تشیع مردم داشته است. این خود بحثی طویل است.

شیعه شدن آن منطقه خیلی زودتر از شیعه شدن عراق و یا شیعه شدن بقی? مناطق اسلامی بوده است. شیعیان جبل عامل، که در اصطلاح لبنانی به جنوب لبنان گفته می‌شود و در اصطلاح عراقی به هم? شیعیان لبنان گفته می‌شود، مردمی باهوش، ادیب، متدین و محکم بودند. در روایتی که منسوب به حضرت صادق است از آن‌ها تمجید شده است و برکات الهی شامل حالشان بوده. در کمتر شهر و دهی از دها‌ت [و شهر‌های] جبل عامل عالِم نبوده و یا مؤلف نبوده است. شیخ حر عاملی در کتاب أمل آلامل می‌فرماید که یک چهارم علمای شیعه از جبل عامل‌اند و یک چهارم کتب شیعه از جبل عامل است با وجود اینکه منطقه منطق? کوچکی است. شیخ حرعاملی می‌فرماید گویا این منطقه مورد عنایت خداست و شاید از کلم? «الی المسجد الاقصی الذی بارکنا حوله» می‌خواهد استفاده کند که این